ΛΕΟΝΑΡΝΤ ΚΟΕΝ - ΦΙΛΙΠ ΓΚΛΑΣ

(Ως3 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2008)

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: JOHN ROCKWELL
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΗΣ ΔΟΥΚΑΣ

ΤHE BOOK OF LONGING
Ένα πορτρέτο του Λέοναρντ Κoέν μέσα από τις μουσικές παρτιτούρες του Φίλιπ Γκλας.

«Αν είναι να δουλέψω στα αγγλικά, χρειάζομαι έναν ποιητή. Και όχι μόνο έναν ποιητή, αλλά έναν, που να κατανοεί και το θέμα της φωνής.»
Φίλιπ Γκλας

«Ποτέ δεν ένιωσα ότι βρίσκομαι μπροστά σε ένα μπουφέ με ποιήματα, όπου πρέπει να διαλέξω ποια θα γίνουν τραγούδια. Συνεχώς, μαυρίζω σελίδες, προσπαθώ να σώσω ό,τι έχω γράψει, να βρω νόημα και ουσία»
Λέοναρντ Κοέν

Τους Φίλιπ Γκλας και Λέοναρντ Κοέν, δεν τους πετυχαίνεις συχνά μαζί. Πόσο, μάλλον, να δίνουν κοινή συνέντευξη, μιλώντας για ώρες, για τη συνεργασία τους στη μουσική παράσταση του Book of Longing, για τον τρόπο δουλειάς τους και τους λόγους που τους έφεραν κοντά. Ο John Rockwell, (μουσικός, κριτικός και αρχισυντάκτης στους New York Times, μέχρι το 2006), μέσα από μια εκτεταμένη συνέντευξη που εξελίχθηκε σε συζήτηση, κατάφερε να μην μπερδευτεί από τις περίπλοκες μουσικές αναλύσεις του Glass και να μην παιδευτεί με τη λακωνικότητα και το σαρκαστικό ύφος του Κoέν. Απορίες που μας γεννήθηκαν, διαβάζοντας τη συνέντευξη, βρίσκουν την απάντησή τους, μέσα από τα παρακάτω χαρακτηριστικά αποσπάσματα.

Τι «τράβηξε» τον Κοέν στον Γκλας;
Φ.Γ. Όταν επανήλθα στον Λέοναρντ, αυτό που με προσέλκυσε, ήταν ότι ήταν ένας αυθεντικός τραγουδοποιός και ποιητής και όχι μόνο το ένα, παριστάνοντας ότι είναι και το άλλο, αλλά ένας αληθινός επαγγελματίας και στα δύο πεδία. Είχε αντιληφθεί και τους δύο ρόλους και, πραγματικά, ήταν η πρώτη φορά μετά τη συνεργασία μου με τον Πωλ Σάϊμον, που έβρισκα έναν τραγουδοποιό που χειριζόταν τις λέξεις με αυτό τον τρόπο. Αν είναι να δουλέψω στα αγγλικά, χρειάζομαι έναν ποιητή. Και όχι μόνο έναν ποιητή, αλλά έναν, που να κατανοεί και το θέμα της φωνής.

Τι τράβηξε τον Γκλας στον Κοέν;
Λ.Κ. Δε δίστασα ούτε στιγμή. Παρακολουθούσα τη δουλειά του Φίλιπ για πολλά χρόνια και πήγαινα σε πολλές συναυλίες. Πάντα ένιωθα ότι υπήρχε ένα είδος συγγένειας, αλλά αυτό, δεν είχε γίνει αντιληπτό μέσα από τις συζητήσεις μας. Αισθάνθηκα σα να είχαμε μια συζήτηση για πάρα πολλά χρόνια και όταν, μετά από καιρό, ο Φίλιπ μου τηλεφώνησε, απάντησα αμέσως, σα να συνέχιζα τη συζήτηση που είχαμε αφήσει ατελείωτη. Παρόλο που ποτέ δεν είχαμε μιλήσει για κάτι συγκεκριμένο, πάντα ένιωθα ότι καταλαβαινόμασταν, χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις. Έτσι, του παρέδωσα το βιβλίο, The Book of Longing, χωρίς καμία ανησυχία και μερικούς μήνες μετά, μου παρουσίασε ένα ντέμο με το υλικό. Υποθέτω πως είχα κάποιες αντιρρήσεις, αλλά δεν τις εξέφρασα, γιατί απλά, ενδιαφερόμουνα, όπως και τώρα, για τη δική του γνώμη. Είχα έντονο ενδιαφέρον, για τον τρόπο που θα χειριζότανε αυτούς τους στίχους. Τόσο απλό ήταν και δεν ήθελα καθόλου να επέμβω σε αυτό που ετοίμαζε.

Τι είπε ο Κοέν για τη συνεργασία τους;
Λ.Κ. Ο Φίλιπ και εγώ, συνεργαστήκαμε κατά κάποιο τρόπο, δεν ήταν ακριβώς συνεργασία, ήταν ένα είδος -πως θα το λέγαμε;- μια σύγκρουση και κάπως έτσι, προέκυψε κάτι όμορφο, που νομίζω ότι είναι καλύτερο και από τους δυο μας.

Πως χρησιμοποίησε o Γκλας τα ποιήματα του Κοέν για να στήσει τη μουσική παράσταση;
Φ.Γ. Όταν διάβασα το βιβλίο, παρατήρησα ότι δε χρειάζεται να το διαβάσεις με μια σειρά, από την αρχή μέχρι το τέλος. Έτσι, λοιπόν, το πρώτο πράγμα που ήθελα να πετύχω, ήταν να δημιουργήσω την αίσθηση ότι διαβάζεις ένα βιβλίο αυθόρμητα. Από την άλλη πλευρά, άρχισα να αναλύω τα ποιήματα -πράγμα που είπα στον Κοέν- ταξινομώντας τα σε 4-5 κατηγορίες. Μια πρώτη κατηγορία, ήταν οι μπαλάντες: εκτενή ποιήματα 3-4 σελίδων, όπως το «A Thousand Kisses Deep». άλλες κατηγορίες ήταν τα ποιήματα αγάπης, τα ποιήματα «Dharma» για την πρακτική της πνευματικής εξάσκησης, τα ποιήματα με προσωπικές ιστορίες και τα ποιήματα με τίτλο «Rhymes and Limericks» (oμοιοκατάληκτα και πεντάστιχα σατιρικά ποιήματα). Φαντάστηκα ότι θα υπήρχαν πέντε κύκλοι, όπου ο καθένας θα περιείχε ένα ποίημα από το κάθε είδος.... τα ποιήματα δεν τα σελιδοποίησα, απλά τα κινούσα γύρω τριγύρω, προσπαθώντας να βρω μια λειτουργική φόρμα εργασίας. Δεν ήταν η τελική. Η τελική (φόρμα), όπως συνήθως συμβαίνει, ήρθε στο τέλος., όταν νόμιζα ότι τα είχα στημένα σωστά, τα άλλαξα πάλι όλα., η στάση του Λέοναρντ απέναντι σε αυτό, ήταν -θα έλεγα- πολύ γενναιόδωρη. Βασικά, με άφησε (ελεύθερο) με εμπιστεύτηκε και μου είπε :«Απλά κάντο»..

Πώς ταίριαξε ο Γκλας τα ποιήματα του Κοέν με τις μουσικές ενορχηστρώσεις της παράστασης;
Φ.Γ. Ο Λέοναρντ ηχογράφησε όλο το βιβλίο, ώστε να μπορώ να διαλέξω ποια ποιήματα ταίριαζαν με τα οργανικά κομμάτια. Δεν ξέρω, αυτό έχει να κάνει με τη διαίσθηση. Γιατί, ένα μουσικό όργανο, πάει με ένα συγκεκριμένο ποίημα, δεν έχω ιδέα, εκτός από το ότι. μου δίνει την αίσθηση ότι είναι το κατάλληλο. Έτσι, άλλες φορές, ένα ποίημα πάει πριν από ένα σόλο και άλλες μετά. για εμένα, κάθε ποίημα του βιβλίου, μπορούσε να γίνει τραγούδι .και το λέω αυτό, γιατί το γράψιμό του, διαθέτει ρυθμό με τις ομοιοκαταληξίες, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό (των ποιημάτων). Το Book of Longing, έχει να κάνει με λέξεις. Ξεκινά με λέξεις και θα έλεγα, ότι όλες οι αποφάσεις πάνω στη μουσική, έγιναν με βάση τις λέξεις. Ο στόχος, ήταν να «μουσικοποιήσουμε» τις λέξεις, αλλά με έναν τρόπο απόλυτα καθαρό και κατανοητό». Για τον Γκλας, το βιβλίο του Κοέν, ήταν ένα «φανταστικό δώρο», γιατί ο Κοέν είχε ουσιαστικά τελειώσει όλη τη διαδικασία. Είχε βρει τη δομή, είχε βρει τις λέξεις. Ήταν σα να σου δίνουν ένα βάζο με λουλούδια κι εσύ να πρέπει να τα τακτοποιήσεις. Ουσιαστικά, έπρεπε απλά να γράψω τη μελωδία.

Μπορεί, τελικά, όποιος ακούει ποιήματα του Κοέν, να μη σκέφτεται αυτομάτως τη φωνή του;
Φ.Γ. Ήθελα να χρησιμοποιήσω αντρικές και γυναικείες φωνές .ανακάλυψα ότι εκ παραδρομής, έκλινα προς τις μπάσες φωνές και ότι κάπου μέσα στο μυαλό μου, ακόμα άκουγα τη φωνή του Κοέν -νομίζω ότι όλοι κατανοούμε τις λέξεις μέσα από τη φωνή του Λέοναρντ. Όλοι μας γνωρίζουμε αυτή τη φωνή, που κατά ένα τρόπο, έχει υπάρξει ως ιδανικό, αλλά όμως εμείς, δεν είμαστε ο Leonard. Είμαστε, αυτοί που είμαστε.

Πώς κατάφερε ο Γκλας να διατηρήσει την ποιότητα των λέξεων του Κοέν μέσα από τις φωνές τεσσάρων διαφορετικών τραγουδιστών;
Φ.Γ. Εξηγούσα στους τραγουδιστές σήμερα το πρωί, ότι δεν υπάρχει πολλή πολυφωνική δουλειά μέσα στο σχήμα, γιατί αυτό, θα κατέστρεφε τη δυνατότητα να ακούσει κάποιος τις λέξεις. Έτσι, ακούς τους τραγουδιστές σε ταυτοφωνία και οι λέξεις βγαίνουν πιο καθαρές. Με υψηλές φωνές από μια σοπράνο, θα ήταν δύσκολο να επιτευχθεί αυτό

Όταν ο Κοέν γράφει ποίηση, υπάρχουν κάποια ποιήματα, που προορίζονται εξ αρχής για τραγούδια; Τραγουδάει τα ποιήματα στον εαυτό του ή υπάρχουν κάποια ποιήματα που δεν υπάρχει καμία πρόθεση να γίνουν στο μέλλον τραγούδια;
Λ.Κ. Ποτέ δε λειτούργησα έχοντας αυτή την πολυτέλεια. Ποτέ δεν ένιωσα ότι βρίσκομαι μπροστά σε ένα μπουφέ με ποιήματα, όπου πρέπει να διαλέξω ποια θα γίνουν τραγούδια. Συνεχώς, μαυρίζω σελίδες, προσπαθώ να σώσω ό,τι έχω γράψει, να βρω νόημα και ουσία και αυτή είναι συνήθως η διαδικασία.

*Σ.τ.Ε. Ευχαριστούμε τον John Rockwell, για την παραχώρηση της συνέντευξης.