ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΑΛΑΝΗ

(Ως3 - ΙΟΥΝΙΟΣ 2005)

KEIMENO/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: OΛΓΑ ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΥ

Το πιο εύκολο πράγμα στις μέρες μας είναι τα λόγια. Μέσα σε αυτή τη φλυαρία των δημοσίων προσώπων, το ως3 συνομιλεί με έναν άνθρωπο που χρόνια τώρα δίνει το παρόν, επικοινωνώντας με την ανάγκη μας  να νιώθουμε ουσιαστικά ζωντανοί. Μιλήσαμε με τη Δήμητρα Γαλάνη για τις εμφανίσεις της στο Vox και τη πετυχημένη συνεργασία της με την Άλκηστη Πρωτοψάλτη που θα συνεχιστεί και αυτό το χειμώνα. Όμως πριν και μετά από κάθε Χειροκρότημα, η Δήμητρα σαν καλλιτέχνης που πληροί τον όρο όσο λίγοι, προβληματίζεται, παρατηρεί και υπογραμμίζει πάντα τη λέξη πολιτισμός.

Δήμητρα Γαλάνη: Επειδή η συνάντηση μας με την Άλκηστη έγινε με κανονικές προδιαγραφές και κάτω από φυσιολογικές συνθήκες και όχι πανικού, πήρε και το δρόμο της φυσιολογικά, και βέβαια αγαπήθηκε μοναδικά από τον κόσμο. Ήταν κάτι που θέλαμε πολύ να συμβεί και είπαμε ότι αυτή ήταν η καταλληλότερη στιγμή να το κάνουμε. Το είχαμε συμφωνήσει ένα χρόνο πριν και δουλεύαμε από τον Απρίλιο για να ξεκινήσουμε τον Οκτώβριο της χρονιάς που πέρασε. Δουλέψαμε πολύ κι εμείς και οι συνεργάτες μας όπως άλλωστε πάντα κάνουμε. Το λέω αυτό γιατί έχουμε καταλήξει το αυτονόητο να είναι σπάνιο. Όταν ένα πρόγραμμα είναι καλοδουλεμένο, φτιαγμένο με αγάπη και με απόλυτη συναίσθηση της ευθύνης που έχουμε απέναντι στο κοινό σε σχέση με την ιστορία που έχουμε, φαίνεται περίεργο. Έχουμε ξεχάσει ότι έτσι πάντα γινόταν. Είμαστε πλέον από τους λίγους που σκεφτόμαστε έτσι. Αυτό που διαπιστώνω όμως είναι ότι όσοι συμπεριφέρθηκαν έτσι φυσιολογικά και με σκέψη, επιβραβεύτηκαν από τον κόσμο. Άλλο ένα τέτοιο παράδειγμα ήταν και η Τάνια  Τσανακλίδου με τις εμφανίσεις της στο «Μετρό». Τελικά αυτό που διαπιστώνω είναι ότι ο κόσμος επιβραβεύει αυτό που αισθάνεται ότι έχει καθαρή αλήθεια, όσο δύσκολα και να είναι τα πράγματα γύρω μας, όσο κι αν τα Μέσα προσπαθούν να μεταλλάξουν το αισθητήριό του..

Υπάρχει ένα μέρος του κοινού που έχει απαξιωθεί και από τα Μέσα αλλά και από τους ανθρώπους που ασχολούνται με το τραγούδι. Βαθύτατα όχι ένα μέρος μόνο, το κοινό γενικότερα.
Ναι έχετε δίκιο. Ένα μεγάλο ποσοστό κοινού «σύρεται» στη κυριολεξία και μάλιστα ομαδικά σ' αυτούς τους χώρους του συρμού που δεν έχουν καμία γοητεία, καμία προσωπικότητα. Είναι το πλήρες τίποτα. Συνήθιζα να τα λέω σκυλάδικα αλλά έκανα λάθος.Τα πραγματικά σκυλάδικα έχουν μια γοητεία. Τώρα σχεδόν ντροπιάζεται και αυτή  ακόμα η λέξη. Απρόσωποι χώροι και απρόσωπο το κοινό τους. Το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης γι αυτή τη κατάσταση το έχουμε εμείς οι ίδιοι οι καλλιτέχνες. Εμείς έχουμε «επιτρέψει» να γίνει αυτό.

Υπάρχει μια κινητικότητα όμως σ' αυτή τη μεριά του τραγουδιού.
Εννοείτε στη μεριά του τραγουδιού του συρμού. Σαφώς υπάρχει κινητικότητα σ' αυτή την αγορά αλλά οι «εντυπώσεις» είναι πολύ μεγαλύτερες από την ουσία. Το «στήσιμο» και το  «παραμύθι»  που πουλιέται για να υπάρχει αυτή η  κινητικότητα είναι πολύ μεγαλύτερο της ουσιαστικής απόδοσης. Δηλαδή σχεδόν όλα κινούνται σε μια εικονική πραγματικότητα: τα charts, οι χρυσοί και οι πλατινένιοι δίσκοι τα music control κ.τ.λ. Αυτή δυστυχώς είναι η εικόνα της αγοράς σήμερα. Σαφώς υπάρχουν και οι εξαιρέσεις των πραγματικών πωλήσεων αλλά είναι λίγες. Λίγο - πολύ το ξέρουμε όλοι αυτό ή τέλος πάντων το υποπτευόμαστε.

 Οι εταιρείες ισχυρίζονται ότι φταίει η πειρατεία...
Όντως έχει κάνει ζημιά η πειρατεία αλλά η μεγαλύτερη ζημιά έχει γίνει πρώτα από τον ανεγκέφαλο τρόπο που λειτουργεί η δισκογραφία σήμερα. Υπερπαραγωγή σε σχέση με το μέγεθος της αγοράς, χωρίς στόχους και μακρόπνοη πολιτική . Δίσκοι που βγαίνουν χωρίς κανέναν λόγο και αιτία, δίσκοι κακοί, χωρίς στόχο, χωρίς καινούργιες προτάσεις. Καμία φαντασία στην παραγωγή αλλά και στη κατανάλωση. Η αγορά κινείται (όσο κινείται) χωρίς να δημιουργεί την παραμικρή «αναμονή» στον καταναλωτή.Η κατάσταση είναι πολύ άσχημη και έρχεται και η πειρατεία από την άλλη αλλά και η έλλειψη συνείδησης  -ας μου επιτραπεί να πω- του κόσμου που εξακολουθεί να αγοράζει τα κλεψίτυπα λες και δεν έχει ενημερωθεί κανείς για την όλη κατάσταση! Το λέμε χρόνια τώρα. Δεν εννοεί ο Έλληνας να καταλάβει ότι με την πειρατεία -όποιας μορφής- καταστρέφει στην ουσία τους ανθρώπους που ζουν από αυτή τη δουλειά κι όχι απλά τη βιομηχανία. Λες και η βιομηχανία δεν αποτελείτε από ανθρώπους.Το αποτέλεσμα είναι οι εταιρείες παραγωγής πλέον να μην επενδύουν σε νέους καλλιτέχνες φέρνοντας σαν εμπόδιο όλα αυτά που είπαμε παραπάνω. Και αλήθεια να μην είναι, έχουν σαν «άλλοθι» αυτό της τραγικής κατάστασης της αγοράς και της απειθαρχίας του καταναλωτικού κοινού. Είναι από την άλλη μεριά η τεχνολογία που αλλάζει τα πράγματα με τεράστια ταχύτητα και που εμείς εδώ στην Ελλάδα δεν προλαβαίνουμε να τη παρακολουθήσουμε γιατί είμαστε χιλιόμετρα πίσω από  αυτό που συμβαίνει στον υπόλοιπο κόσμο. και γενικά η εικόνα είναι πάνω από θλιβερή. Είναι και οι νομοθεσίες για τη πνευματική ιδιοκτησία που είναι άλλα αντί άλλων αλλά και αυτές που υπάρχουν  δεν εφαρμόζονται. Γενικά  επικρατεί χάος, αταξία, σκοτεινιά, έλλειψη παιδείας και ηλιθιότητα.  Χάνονται χρήματα που θα μπορούσαν να συντηρούν τους δημιουργούς και την ίδια τη τέχνη μας. Και κανείς δεν ασχολείται με αυτό. Τι να πω.

Άρα αναπαράγουν ένα παρόν. Οι υπόλοιποι που δεν ενδιαφέρονται για το κέρδος τι κάνουν;
Ξέρετε εσείς κανέναν που να μην τον ενδιαφέρει το κέρδος; Αλλά τέλος πάντων δεν είναι αυτό που με απασχολεί. Ζούμε στην εποχή του κέρδους έτσι κι αλλιώς. Απλά πρέπει να ξέρουν τι πουλάνε. Κέρδος μπορεί και πρέπει να έχει μια εταιρεία. Δεν είναι δα και φιλανθρωπικό ίδρυμα ούτε χορηγός πολιτισμού. Απλά πρέπει να υπάρχει διάκριση.  Αν πουλάς πατάτες έχεις άλλο κέρδος κι αν πουλάς πνευματικό προϊόν έχεις άλλο. Έχουν χαθεί τα όρια και τα μεγέθη. Είμαστε μια μικρή αγορά και κάνουμε τα πάντα για να γίνουμε ακόμη μικρότερη. Ζούμε σε εικονική πραγματικότητα και έχουμε χάσει το μέτρο και την κλίμακά μας.

Μια και αναφερθήκατε σ' αυτό, πως δικαιολογείτε την ύπαρξη τόσων μαγαζιών, -μουσικών σκηνών- που αυξάνονται μάλιστα διαρκώς;
Δεν δικαιολογείται ούτε η ύπαρξη τόσων νυχτερινών μαγαζιών, ούτε τόσων δισκογραφικών εταιρειών, ούτε τόσων ΜΜΕ αλλά ούτε και τόσο πολλών καλλιτεχνών με εισαγωγικά ή χωρίς.

Οι εταιρείες κλείνουν όμως η μια μετά την άλλη.
Ναι, γιατί έβγαλαν τα ματάκια τους με τα χεράκια τους. Απαξίωσαν το ίδιο τους το προϊόν. Και συνεχίζουν δυστυχώς, παράγοντας αηδίες, φτήνια και κακογουστιά για να προλάβουν τους διάφορους επιτήδειους που μπήκαν από το παράθυρο στη κυριολεξία και μαγάρισαν το σπίτι τους . Δεν θα μπαίνανε όμως αν δεν βρίσκανε ανοικτά.

Αυτό ενισχύεται από την τηλεόραση;
Τώρα έχουν ανακαλύψει τη «μπίζνα» και τα κανάλια, και «τζιράρουν» από απίστευτες μεριές: από μπλουζάκια, από περιοδικά, από καπελάκια, από εσώρουχα, από τα 090, από τις διαφημίσεις, από κίτρινες φυλλάδες, από τις δισκογραφικές τους εταιρείες, από τον αθέμιτο ανταγωνισμό διαφημίζοντας σε σημείο αηδίας το προϊόν που παράγουν  και μόνο αυτό, από τα sms, από τους «τραγουδιστές» που βγάζουν με το φαράσι και τους «προωθούν»  σε νυχτερινά κέντρα παίρνοντας τους και ποσοστά, από παντού.

Είναι μια καλοστημένη επιχείρηση όμως!
Επιχείρηση το λέτε εσείς αυτό; Διαφωνώ, μακάρι να ήταν. Μακάρι να είχε τη πρόθεση μιας επιχείρησης. Αυτό είναι επιχειρηματική «αρπαχτή». Ποιος είπε ότι οι επιχειρήσεις γίνονται για να υποβαθμίζεται η νοημοσύνη και το γούστο του κόσμου; Τι τεράστιο λάθος είναι αυτό! Τι οικτρή παρεξήγηση! Στη χώρα μας έχουμε μάθει να ξεφτιλίζουμε κάθε έννοια. Ποιος είπε ότι οι επιχειρήσεις δεν πρέπει να έχουν ένα όραμα; Αυτό είναι ένα μπάχαλο που απευθύνεται σ' ένα μπάχαλο κοινό που το υποβαθμίζει ακόμα πιο πολύ. Επιχειρηματικότητα σημαίνει προσπαθώ, δημιουργώ, «χτίζω» και βάζω κι έναν μακροπρόθεσμο στόχο μπροστά μου για να τον εξελίξω. Ειδικά δε, σε χώρες σαν τη δική μας που βρίσκονται σε μια φάση ουσιαστικής ανάπτυξης οι επιχειρηματίες πρέπει να είναι εξαιρετικά προσεκτικοί. Γιατί ανάπτυξη χωρίς παιδεία είναι δώρο άδωρο. Αυτά τα reality, όπου παίχτηκαν πέτυχαν. Άλλωστε είναι φτιαγμένα γι αυτό. Αυτό όμως δεν κατάστρεψε τη βιομηχανία τους, δεν κατάστρεψε τον κοινωνικό τους ιστό, δεν μετέφερε το reality στη ζωή τους. Εδώ, το γεγονός του ότι συμβαίνει το αντίθετο δείχνει ότι κάτι δεν πάει καλά. Δεν τους ανησυχεί αυτό; Δεν τους προβληματίζει η αντίδραση της κοινωνίας η οποία συμπεριφέρεται μιμητικά σαν να είναι σε ύπνωση;
Στο εξωτερικό δημιουργήθηκαν τα κατάλληλα  «αντισώματα» από τις ίδιες τις κοινωνίες. Γιατί αυτές οι κοινωνίες και πιο οργανωμένες είναι και πιο ανθεκτικές. Στην Αγγλία ας πούμε ούτε γάτα ούτε ζημιά. Η συγκεκριμένη μόδα ήλθε, είδε και απήλθε. Στη Γαλλία «κάθισε» λίγο περισσότερο αλλά αυτή τη στιγμή η καλή μουσική τους έχει περάσει σε μια άνθιση .Και πάει λέγοντας. Η δική μας κοινωνία νοσεί σοβαρά γιατί δεν παράγει αντισώματα. Ακούω κατά καιρούς να λέγεται ότι έχει χαθεί η πνευματικότητα στον τόπο μας. Ότι οι πνευματικοί άνθρωποι απουσιάζουν. Και βέβαια έχει χαθεί. Δυστυχώς βασιλεύει η αμορφωσιά και η κακογουστιά. Γι αυτό όμως δεν φταίει  ο πνευματικός μας κόσμος. Φταίμε εμείς που δεν έχουμε διαφυλάξει τίποτα από όσα γενναιόδωρα μας προσέφεραν. Μη ζητάμε λοιπόν την ευθύνη, από τους πνευματικούς ανθρώπους, οι οποίοι άλλοι έχουν τρομάξει κι έχουν κρυφτεί, άλλοι έχουν «φύγει» κι άλλοι μιλούν μεν αλλά. ποιος τους ακούει.

Ο καλλίτερος τρόπος τελικά είναι να πολεμάς μέσα από το σύστημα;
Εγώ αυτό προσπαθώ να κάνω κι αυτή είναι γενικότερα η άποψη μου. Δεν ξέρω αν κάνω σωστά ή λάθος αλλά ίσως οι αντοχές που έχω σαν άνθρωπος μου επιτρέπουν  να προσπαθώ μέσα από το σύστημα και να παράγω δημιουργώντας αντισώματα. Τέλος πάντων το προτιμώ από το να κάθομαι παθητικά και να κλαίω γι αυτό που συμβαίνει ή να τα παρατηρώ όλα από μια απόσταση που η ίδια μου η τέχνη μου επιτρέπει να έχω. Ο Μάνος Χατζιδάκις με «μάλωνε» πολύ γι αυτό και μου έλεγε ότι πρέπει να παίρνω αποστάσεις από τη «λάσπη» του χώρου μου. Με προβλημάτισε πολύ, αλλά τελικά, αποφάσισα ότι θα παρίσταμαι όσο αντέχω βρίσκοντας πάντα μια χρυσή τομή ανάμεσα σ' αυτό που λέγεται τρέχον και σ' αυτό που εγώ πιστεύω σαν τραγούδι.

Τι θα πει εμπορικό τραγούδι; Πώς το ορίζετε όχι μόνο σε σχέση με το τραγούδι αλλά και με τις υπόλοιπες τέχνες;
Κατ' αρχήν εμπορικά μπορούν να είναι όλα. Μη μας τρομάζουν οι λέξεις. Και η καλώς εννοούμενη εμπορικότητα ζητούμενο όλων μας. Κακά τα ψέματα...  Η τέχνη θέλει χρήματα για να γίνει  τα οποία όμως μπορεί να τα φέρει πίσω και με το παραπάνω. Άρα η εμπορικότητα που μπορεί να έχει η όποια μορφή τέχνης είναι καλοδεχούμενη γιατί συντηρεί τον ίδιο τον παραγωγό αυτού του πράγματος είτε λέγεται χρηματοδότης είτε λέγεται καλλιτέχνης - δημιουργός και του δίνει τη δυνατότητα να προχωρήσει ακόμα πιο πολύ...

Μου κάνει εντύπωση ότι όσοι διαχειρίζονται τα πολιτιστικά μας θέματα στηρίζουν με τη συχνή τους «παρουσία», ορισμένους καλλιτέχνες και συγκεκριμένους χώρους.
Δικαίωμα του καθενός είναι να πάει όπου θέλει. Εμένα αυτό που με αφήνει άναυδη είναι η ανεγκέφαλη, κακή διαχείριση. Αυτό που δεν τους επιτρέπω είναι ότι όταν αναλαμβάνουν ένα πόστο, για το οποίο υποτίθεται ότι έχουν εκλεγεί, να είναι τόσο ανίκανοι σαν manager. Αυτό με εξοργίζει. Θέλω έναν καλό κύριο τεχνοκράτη, ο οποίος θα  κάνει σοβαρό management και δεν θα  γυρίζει από δω κι από κει για να βγάζει λογύδρια θέλοντας να κάνει τον νέο.Πλάτωνα. Δουλειά χρειάζεται και επιχειρηματική ευφυΐα για να κάνεις τον Πολιτισμό προσοδοφόρο. Γιατί μπορεί να γίνει σ' αυτή τη χώρα, κάτι τέτοιο.
Άκουσα πρόσφατα δηλώσεις του κυρίου Τατούλη που έλεγε ότι  ο πολιτισμός είναι κρατικοδίαιτος. Και θα του πρότεινα αν μπορούσε να έκανε ένα πείραμα όπου ο καλλιτεχνικός - πνευματικός  κόσμος να έβγαινε από το φορολογικό σώμα και τα χρήματα της εφορίας που θα πλήρωνε να τα επένδυε πίσω στο καλλιτεχνικό - πνευματικό έργο. Έτσι για παράδειγμα, ο κινηματογράφος να επενδύσει στη μουσική, η μουσική στο θέατρο ή στον κινηματογράφο, το θέατρο στον χορό κ.ο.κ. Όχι μόνο δεν θα χρειαζόντουσαν οι επιχορηγήσεις αλλά θα υπήρχε και μεγάλο κέρδος που από αυτό θα θησαύριζε το ίδιο το κράτος! Θα ήταν ίσως το πιο πλούσιο σε πόρους Υπ. Πολιτισμού! Η τέλεια αυτοδιαχείριση!
Αυτά βέβαια τα υπέροχα δεν μπορούν να συμβούν. και επανέρχομαι στις εξαγγελίες του κυρίου Καραμανλή όταν ανέλαβε προς μεγάλη μας χαρά και έκπληξη το ΥΠ.ΠΟ. Περιμένουμε από τον πρωθυπουργό να μας δείξει το όραμά του σε σχέση με τον πολιτισμό αλλά δεν βλέπουμε δυστυχώς τίποτα ακόμα... Και φοβούμαι ότι δεν θα δούμε τίποτα εκτός και αν κρύβει κάποιον άσσο στο μανίκι του και μας τον φυλάει για έκπληξη.(!)
Κάτι πήρε τ' αυτί μου για μια Ακαδημία Τέχνης. Μακάρι!
Άλλη σκέψη. Tο ΥΠ.ΠΟ να ασχολείται περισσότερο με τις αρχαιότητες και τα κονδύλια που αφορούν στις τέχνες να προωθηθούν με μια σοβαρή και φωτισμένη πολιτική στους δήμους. Η Τοπική αυτοδιοίκηση σε χώρες σαν τη Γαλλία ας πούμε έχει κάνει θαύματα.
Πολλά μπορούν να γίνουν. Προς το παρόν όμως εγώ βλέπω αδράνεια  και το Θεατρικό μας Μουσείο να καταρρέει. και αυτό συμβαίνει στη χώρα που γέννησε το θέατρο. Ντροπή μας!
Να μην έχει βρεθεί ένα όμορφο αναπαλαιωμένο κτίσμα να το στεγάσουμε εδώ κάπου μεταξύ Πλάκας και Ψυρρή! Βλέπουμε όμως το ίδρυμα Παπανδρέου π.χ σε περίοπτη και εξαιρετικά προνομιούχο θέση. Και πάλι... τι να πω.

Είσαστε πολλά χρόνια στον χώρο του τραγουδιού και έχετε συνεργαστεί με τους σημαντικότερους συνθέτες. Θα ήθελα να μας πείτε δυο λόγια για αυτές τις συνεργασίες.
Είμαι ευτυχής που έχω γευτεί όλη αυτή τη σκηνή όταν ήταν ακόμα σε πλήρη άνθιση. Αυτή τη σκηνή που την αποτελούσαν άνθρωποι που είχαν παιδεία, γνώση και πληροφορία την οποία αναπαρήγαγαν με έναν μοναδικό τρόπο που σημάδεψε τον πολιτισμό μας. Αυτοί οι άνθρωποι έστρωσαν ένα δρόμο για να «πατήσει» και να συνεχιστεί κάτι. Δεν το εκμεταλλευτήκαμε. Με τα χρόνια που περνούν βλέπω ότι ενώ είχαμε όλες τις  προδιαγραφές για να στήσουμε μια εξαιρετική επιχείρηση -για να το πω τεχνοκρατικά- δεν το κάναμε. Μας δόθηκαν ευκαιρίες που έμειναν ανεκμετάλλευτες. Και πέρα από το τραγούδι που αυτό, επειδή είναι προφορικός λόγος, κουτσά - στραβά μεταφέρεται. όλοι αυτοί οι εικαστικοί, οι ποιητές, οι λογοτέχνες, οι θεατράνθρωποι. Άλλο κράτος θα το είχε κάνει σημαία αυτό!
Από την άλλη μεριά όλο αυτό το εξαίρετο νεότερο δυναμικό μας στον χορό, στη μουσική, στον λόγο, στο θέατρο.Τι θα γίνει με αυτό; Περιμένουμε δηλαδή οι ίδιοι οι δημιουργοί να βγουν μπροστά να το σώσουν και να το αναπτύξουν; Μα ή θα δημιουργούν ή θα κάνουν management! Τι άκαρδα που είναι όλα σ' αυτή τη χώρα Θεέ μου!
Πόσο στενάχωρο, άνυδρο  και ξένο προς  τη Τέχνη είναι όλο αυτό!

Διάβαζα ότι σε μια συνέντευξη του ο Ελύτης είχε πει: «οι κακοί ποιητές πιάνονται από τα γεγονότα, οι μέτριοι από τα αισθήματα και οι καλοί από την μετατροπή του τίποτα σε κάτι».
Δηλαδή . Μαγεία!

Συμβαίνει αυτό σήμερα;
Φοβούμαι πως όχι! Σπάνια πια το βλέπουμε. Σαν να έχει πάψει η τέχνη να είναι αλχημεία.