ΓΙΑΝΝΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΗΣ

(Ως3 - ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2008)

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ:ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΣΤΑΜΟΥΛΟΣ

ΝΟΣΤΟΣ
...Οι σύγχρονοι Έλληνες αντιλαμβανόμαστε τον πολιτισμό μας ως τουρίστες στην ίδια μας τη χώρα...


Ο Νόστος, κατά την ομηρική του εκδοχή, σύμφωνα με τον κύριο Ψυχοπαίδη, υποδηλώνει την επιστροφή στην πατρίδα, όχι όμως την επιστροφή σε ένα νεκρό παρελθόν, αλλά, την επιστροφή για να αντλήσουμε υλικό, με το οποίο θα χτίσουμε και θα θεμελιώσουμε, αυτό που μας αφορά σήμερα. Και όταν λέμε πατρίδα, εννοούμε έναν τόπο όχι μόνο γεωγραφικό, αλλά έναν πνευματικό τόπο, ποτισμένο με αρχές και αξίες, τις ίδιες αρχές και αξίες, που στις μέρες μας διακυβεύονται και ευτελίζονται. Κάτω απ' αυτόν τον τίτλο, λοιπόν, συγκεντρώθηκαν έργα των τελευταίων τριάντα - σαράντα χρόνων, τα οποία έχουν τα χαρακτηριστικά του διαλόγου, με το κλασσικό πνεύμα. Ενός διαλόγου κριτικού, σατυρικού, ανατρεπτικού, που υποσκάπτει το μουσειακό τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την κλασσική αρχαιότητα και προσπαθεί μέσα από αυτές τις παράλληλες σχέσεις των εικόνων, να δει το πώς αντιλαμβανόμαστε, εμείς οι ίδιοι, τον πολιτισμό μας ως τουρίστες, στην ίδια μας τη χώρα, ως καρποσταλικές αλήθειες. Και ακριβώς, να σχολιάσει τον τρόπο που η ελληνική κοινωνία, αντιλαμβάνεται την παιδεία και τον πολιτισμό της...

Το έργο ενός καλλιτέχνη σήμερα κατά πόσο μπορεί να παρέμβει στη σύγχρονη πραγματικότητα ή ακόμα και να επηρεάσει απόψεις και γνώμες;
Καταρχήν, πιστεύω, ότι ενώ φαινομενικά τα περιθώρια παρέμβασης είναι περιορισμένα -και μάλιστα σε μια εποχή που η κοινωνία είναι τόσο πολύ βομβαρδισμένη από εικόνες, από πληροφορίες- παρόλα αυτά, πιστεύω ότι υπάρχει μία δυνατότητα της τέχνης, να παρέμβει ίσως όχι σε ένα πρώτο επίπεδο που φαίνεται, αλλά βαθύτερα. Ταυτόχρονα, θα 'λεγα ότι στο βαθμό που κάποιος οργανωμένα, συστηματικά και επίμονα ακολουθεί τα πιστεύω του, αυτό δημιουργεί και μια κατάσταση και στον ίδιο και στο έργο του και στο περιβάλλον του και στους ανθρώπους που συναναστρέφεται. Δηλαδή, είναι απλώς διαδρομές, που δεν είναι φανερές· είναι υπόγειες, δημιουργούν μικρές κυψέλες ενέργειας και δύναμης και είναι κάτι, όπου με τον τρόπο του, ανοίγεται, επηρεάζει και διαμορφώνει, και αισθητικές κρίσεις και ηθικές κρίσεις και κοινωνικές διαστάσεις, οι οποίες γίνονται το σώμα μιας κοινωνίας, οι εσωτερικοί στυλοβάτες.

Το κοινό αφιερώνει τον απαιτούμενο χρόνο ώστε να συνδιαλλαγεί με το καλλιτεχνικό έργο; Έχει τη διάθεση αυτής της συνδιαλλαγής;
Διάθεση έχει, αλλά ίσως ο χρόνος του, είναι έτσι μοιρασμένος στην καθημερινότητα, που το έχει απομακρύνει από μια πιο εσωτερική επεξεργασία και μπαίνει βιαστικά μέσα στα πράγματα είτε είναι εικαστικές τέχνες είτε θέατρο είτε μουσική, με ένα βιαστικό καταναλωτικό τρόπο. Λίγοι άνθρωποι έχουν την διαθεσιμότητα και την παιδεία να το κάνουν. Το πως μπορεί, δηλαδή, κανείς, μέσα του να καλλιεργήσει τους τρόπους επικοινωνίας του με την τέχνη, δεν είναι απλώς μια καλή πρόθεση, είναι και κάτι το οποίο γεννιέται, καλλιεργείται, αναπτύσσεται, μαθαίνει και έτσι μπορεί κάποιος να γίνει κοινωνός των νοημάτων και των περιεχομένων της τέχνης, αλλά μέσα από μια δουλειά, που δεν είναι καθόλου εύκολη, ούτε αυτονόητη.

Η κοινωνία μας, δίνει το περιθώριο και το ζωτικό χώρο στους καλλιτέχνες, ώστε να εκφραστούν και να επηρεάσουν ουσιαστικά την κοινωνική συνείδηση;
Η κοινωνία κάνει ένα παιχνίδι, που δεν είναι καθόλου καθαρό, δηλαδή δίνει τα περιθώρια στους καλλιτέχνες, αλλά το ερώτημα είναι σε ποιούς καλλιτέχνες και τί είδους καλλιτέχνες είναι αυτοί, που παίρνουν αυτά τα δικαιώματα και ποιό είναι το έργο που αυτοί οι ίδιοι προσφέρουν στην κοινωνία. Δηλαδή, ποιό είναι αυτό που η κοινωνία, κύρια καταναλώνει, που κατά κύριο λόγο αφομοιώνει, επεξεργάζεται και αναπαράγει και θα έλεγα, ότι και οι καλλιτέχνες και τα έργα τέχνης που μπαίνουνε μέσα στην αγορά, δεν είναι πάντα τα ουσιαστικότερα.

Έχοντας την εμπειρία της παραμονής για αρκετά χρόνια εκτός Ελλάδας, θα συμβουλεύατε τους νέους καλλιτέχνες να επιχειρήσουν για ένα διάστημα της καλλιτεχνικής τους πορείας, να ζήσουν στο εξωτερικό ή πλέον αυτά που μπορεί να δει κάποιος στο εξωτερικό μπορεί να τα δει και στην Ελλάδα;
Σήμερα, ειδικά, επιβάλλεται να διώχνουμε τους νέους καλλιτέχνες στο εξωτερικό, με την έννοια ότι οι φοιτητές, όχι μόνο πρέπει να κολυμπούνε στα βαθιά νερά, αλλά να κολυμπήσουν με ένα τρόπο βαθύ και ουσιαστικό, δηλαδή να μπούνε μέσα στη κοινωνία «έξω» και να καταλάβουν πραγματικά τί συμβαίνει εκεί πέρα, ποιοί είναι οι κανόνες που διέπουν αυτές τις κοινωνίες, το πώς αντιλαμβάνεται η ευρωπαϊκή κοινωνία τον πολιτισμό και την κουλτούρα, πως είναι αυτονόητα, αφομοιωμένα πράγματα, τα οποία δεν είναι ούτε το κατ' εξαίρεση, ούτε το σπάνιο, αλλά αυτό που μέσα από τα δεκάδες μουσεία, πινακοθήκες, θεσμούς πολιτισμού, καλλιεργείται και υπάρχει, ως μια αυτονόητη αντίληψη του πολίτη με την κοινωνία και την πόλη του. Αυτή τη στιγμή, η ελληνική κοινωνία είναι σε μία τεράστια κρίση. Συστηματικά, τα χρόνια που έχουν περάσει, έχουν αφήσει σημάδια, τα οποία οριακά, φτάσαμε σήμερα να μας οδηγούνε σε ένα αδιέξοδο. Όταν αυτή η κοινωνία, η σημερινή, η ελληνική, δεν έχει κατορθώσει να διαφυλάξει στοιχειωδώς αυτό που είναι  -ένας πολιτισμός και μια πνευματικότητα- και έχει καταστρέψει, έχει κάψει, συμβολικά και πραγματικά την Ολυμπία, είναι κάτι, το οποίο αισθάνεται κανείς ότι έχει φτάσει σε τόσο οριακό σημείο, που είναι αδύνατο πια, παρά μόνο μέσα από μία μεγάλη αναβάθμιση σε μια κολυμπήθρα πνευματική, να μπορέσει να αποκτήσει θετικό χαρακτήρα. Αυτή τη στιγμή, ζούμε μια βαθιά κρίση και θέλει χρόνια να την ξεπεράσουμε.