ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ - ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ

(Ως3 - ΜΑΡΤΙΟΣ 2002)

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΜΠΑΜΠΗΣ ΞΑΡΧΑΚΟΣ

Φλεβάρης 2002.  Στο σπίτι του Μάνου στη Ρηγίλλης όλα ήταν στη θέση τους.
Τα έπιπλα, οι φωτογραφίες στους τοίχους, το πιάνο, τα λουλούδια στη βεράντα. Όπως τα άφησε.
Ο Γιώργος Χατζιδάκις μάς μίλησε για τον Μάνο Χατζιδάκι. Για τον δημιουργό και τον άνθρωπο. Για τις σχέσεις του με την εξουσία κάθε μορφής. Για την αγάπη του στους νέους καλλιτέχνες. Για την κοσμοθεωρία του. Για την παρακαταθήκη του. Μας ταξίδεψε έτη φωτός σε έναν αστρικό κόσμο που λίγοι γνωρίζουν. Στον αστρικό κόσμο του Σείριου.

Αν ζούσε σήμερα ο Μάνος
Θα ήταν ο ίδιος εν εξελίξει. Ήταν εναντίον της παρακμής, οποιαδήποτε μορφή και αν έχει.
Τώρα, ίσως να χρειαζόταν να είναι περισσότερο αυστηρός, γιατί τα τελευταία χρόνια βιομηχανοποιήθηκε η παρακμή. Νομιμοποιήθηκε και, κατά συνέπεια, απέκτησε άλλες διαστάσεις στην κοινωνία. Ο ίδιος θα το αντιμετώπιζε δύο φορές ως πολεμιστής. 
Aντλούσε τη δύναμή του από την ανάγκη του να εκφραστεί και να επικοινωνήσει, εκπλησσόταν καθημερινά από τη ζωή, δεν θέλησε να συμβιβαστεί ποτέ.
Όπως όλοι οι αληθινοί άνθρωποι, έδινε μια καθημερινή μάχη για τη ζωή, για αυτό δεν ξεχώριζε τον εαυτό του ή δεν αισθανόταν ανώτερος από τους άλλους, διαφορετικός ναι, αλλά όχι ανώτερος.
Όπως έλεγε, έζησε τη ζωή του, τον κάθε χρόνο επί τρία ή επί πέντε χρόνια, κατά συνέπεια, «μη στενοχωρηθείτε όταν θα φύγω, γιατί έχω ζήσει τρεις ζωές. Είμαι γεμάτος...».

Οι συγκρούσεις
Συγκρουόταν συνεχώς. Θεωρούσε ότι αυτή είναι η διαδικασία. Πόλεμος πατήρ... Όμως θεωρούσε ότι ακόμα και η σύγκρουση έπρεπε να περιέχει ανθρώπινα στοιχεία, όχι στοιχεία κτήνους.
Υποστήριζε με πάθος τις μειοψηφίες και οτιδήποτε ζωντανό και αληθινό.
Για τον Μάνο συμβιβασμός ίσον θάνατος.
Δεν συμβιβάστηκε επί της ουσίας ποτέ. Έτσι δεν είχε οφέλη. Λέμε κατά καιρούς ότι έφυγε χρεωμένος. Αυτό κυριολεκτικά. Θεωρούσε ότι η προίκα της ζωής είναι πνευματικό και συναισθηματικό γεγονός, αληθινά πλούσιοι άνθρωποι είναι εκείνοι που μέσα τους αισθάνονται γεμάτοι από επιθυμίες, ακόμη και από φιλοδοξίες, αλλά καθαρές.
Ήταν υπέρ της διαρκούς ευαισθησίας στην καθημερινότητά μας, στον τρόπο που συμπεριφερόμαστε, που αντιμετωπίζουμε τα πράγματα, που σκεφτόμαστε τους ανθρώπους.
Δεν ήταν ποτέ σοβαροφανής. Ήταν σοβαρός και αληθινός. Είναι δύσκολο να επιβιώσει κανείς με αυτά τα χαρακτηριστικά και επίπονο συγχρόνως σε αυτή εδώ τη χώρα, η οποία προβάλλει το παρακμιακό στοιχείο, το ανελεύθερο, το άνευ ουσίας.
Ήταν ιδιοφυής άνθρωπος και απόλυτα μαχητικός. Δεν συμβιβαζόταν και έχασε πολλά πράγματα. Αν συμβιβαζόταν, θα κέρδιζε το βασίλειο των ανθρώπων, αλλά επέλεξε το βασίλειο των άστρων. Αυτός ήταν ο στόχος του από νέος. Ακολούθησε τον δικό του δρόμο. Βίωνε έναν πόλεμο εναντίον του λυσσαλέο. Και από την κρατική εξουσία και από τις μικρές εξουσίες των ανθρώπων.

H εξουσία
Με την κρατική εξουσία θύμωνε. Με τις μικρές εξουσίες των ανθρώπων μελαγχολούσε. Γιατί ήξερε πόσο μεγάλη παγίδα είναι η εξουσία που ασκεί ο καθένας μας απέναντι στα πρόσωπα με τα οποία συναλλάσσεται ή συνδιαλέγεται, είτε είναι η οικογένειά του είτε οι συνεργάτες του. Αλλά την εξουσία του κράτους την απεχθανόταν.
Θεωρούσε ότι η ανθρώπινη περιπέτεια είναι καθημερινή υπόθεση και ότι ο στόχος είναι να ελευθερωθούμε από τα εσωτερικά μας δεσμά. Αυτό είναι μια συνεχής προσπάθεια από την ημέρα που θα γεννηθούμε μέχρι τη μέρα που θα ολοκληρώσουμε. Δεν ζούσε με αυταπάτες, ούτε με παραδείσους. Το πρόβλημα είναι εδώ, παραμένει εδώ και οφείλουμε να το αντιμετωπίσουμε. Δεν πίστευε στους σωτήρες, ουράνιους και μη, πίστευε στην αληθινή αξία των ανθρώπων. Επίσης, δεν θεωρούσε ότι ήταν μόνος του σε αυτό το ταξίδι, ούτε ότι κομίζει γλαύκας. 

Η κοσμοθεωρία του
Το ανθρώπινο αίτημα είναι αρχέγονο και όσο προεκτείνεται το σύμπαν προεκτείνεται και το πρόβλημα. Αυτό νομίζω ήταν η κοσμοθεωρία του. Όπως έλεγε, ο προορισμός του ανθρώπου είναι να βγάλει φτερά και να πετάξει.
Όπως το εννοεί ο καθένας στην περιοχή του, στην εργασία του, στη ζωή του. Αλλά ο στόχος του είναι ίδιος. Κάθε ευαίσθητος άνθρωπος που θέλει να ζήσει αληθινά τη ζωή του, το ίδιο αισθάνεται. Δεν χρειάζεται να είσαι Χατζιδάκις, για να ζήσεις ουσιαστικά, να συνυπάρξεις με τους ανθρώπους με όλα τα θετικά και τα αρνητικά τους.

Το όνομα του
Έχω συνείδηση της σημασίας του, αλλά συγχρόνως είμαι και η οικογένειά του, άλλωστε κατ' αρχήν τα ονόματα δεν έχουν και τόση σημασία ή δεν έχουν καθόλου. Ο τρόπος που ζούμε και συμπεριφερόμαστε φορτίζει το όνομα. Μάλιστα, κατά καιρούς έλεγε χαρακτηριστικά, «σκεφτείτε το όνομα Τσαρούχης, αντικειμενικά μπορούμε να πούμε ότι είναι ένα όνομα μάλλον αντιαισθητικό, κι όμως έγινε ένα επίθετο άγιο, απέκτησε ιερές ιδιότητες».
Ο λόγος, είναι ο τρόπος που ζούμε, ώστε το όνομα να αποκτά μια διαφορετική διάσταση μέσα στην κοινωνία. Το περιεχόμενο είναι η ουσία.

Η παρακαταθήκη του
Παρακαταθήκη είναι το έργο του. Ο τρόπος που έζησε, τα βιβλία του, το μουσικό του σύμπαν. Όλα τα άλλα πριν και μετά είναι εντυπώσεις.
Νομίζω ότι η σημαντικότερη παρακαταθήκη που έχει αφήσει είναι ο πολιτισμός του, η αντίληψή του για τη ζωή.
Είχε πει χαρακτηριστικά κάποτε για τον Γκάτσο, όταν του ζητούσαν πληροφορίες γι' αυτόν, «διαβάστε το βιβλίο του, ακούστε τα τραγούδια του, τα θεατρικά του έργα και θα μάθετε ποιος είναι ο Γκάτσος. Δεν χρειάζονται άλλου τύπου λεπτομέρειες».

Απορίες
Πενήντα χρόνια αληθινής και δημόσιας ζωής δεν μας αφήνουν απορίες.
Δεν έχουμε απορίες ως προς τον Χατζιδάκι. Μας δημιουργούνται απορίες μέσα μας, ως προς τι θέματα μας θέτει ο Χατζιδάκις. Ο ίδιος είναι σαφής και περιμετρικός, όπως ο Σείριος.
Είχε πει λίγο καιρό πριν φύγει, «ήρθε ο καιρός να επιστρέψω στο σπίτι μου, στον Σείριο».
Θεωρούσε ότι είμαστε αποτέλεσμα αστρικών διαδικασιών και μέσα σε αυτό το αχανές και μαγικό σύμπαν ο ίδιος είχε σαν σημείο αναφοράς του, δηλαδή σπίτι του, τον Σείριο. Επομένως, σωστά θέλησε να επιστρέψει εκεί.

Ο Μάνος και οι νέοι καλλιτέχνες
Τους βοηθούσε όλους, ταλαντούχους και μη. Τους πρώτους γιατί άξιζαν και τους άλλους για να μη χάσουν την ελπίδα τους. Υπήρξε αυστηρός και δίκαιος μαζί τους. Παραμένοντας ο ίδιος νέος μέχρι το τέλος, έψαχνε να βρει τους συντρόφους του «άνθη, πουλιά, ελάφια».

Η «σοβαρή» μουσική και οι εκπρόσωποί της
Έλεγε όταν τον ρωτούσαν: «...Όπως το τραγούδι δέχεται στην περιοχή του όλους τους εμπόρους και τους αυτόκλητους παρασιτικούς, έτσι και στη σοβαρή  λεγόμενη μουσική ενυπάρχουν σχεδόν κυρίαρχα όλοι οι ψυχικά και σωματικά ανάπηροι, οι άρρωστοι και ανίκανοι, έτσι που η στειρότητα και η επίδειξη μιας αφελούς μουσικής γραμματικής, να θεωρείται Μουσική, να γίνεται αυτοσκοπός, κάτω απ' το κακοραμμένο μαυρόασπρο ένδυμα των συναυλιών. Οι εξαιρέσεις με ταλέντο είναι λίγες, όσο κι αυτοί που αληθινά περιέχουν την ουσία του τραγουδιού. Μετρημένοι στα δάκτυλα του ενός χεριού. Οι υπόλοιποι, διαχωρισμένοι με φανατισμό στις περιοχές του σοβαρού και μη, οικοδομούν συνδέσμους, σωματεία και συνδικαλιστικές οργανώσεις, διεκδικώντας την αναγνώριση, την εκπαίδευση των ελληνοπαίδων στα Ωδεία, με το αζημίωτο και τις ποικίλες κρατικές ενισχύσεις. Να τους αποφεύγετε...».

Ο Σείριος
Το 1985 ο Μάνος σκέφτηκε να ιδρύσει μια εταιρεία, για να αντιμετωπίσει  τη δισκογραφική χυδαιότητα, μια εναλλακτική πρόταση αληθινής μουσικής και ακριβών στιγμών στη μουσική, όπως έλεγε. Ήθελε να δισκογραφήσει καινούργια ταλέντα μουσικών, καινούργιες ιδέες, αληθινή μουσική, όχι εύκολη και αυτό εν πολλοίς το κατάφερε. Ο Σείριος υπάρχει, έχει δημιουργήσει ένα προηγούμενο, έχει περίπου εκατό παραγωγές, κατά κύριο λόγο άλλων καλλιτεχνών και βέβαια και δικά του έργα.
Εκδίδουμε αυτά που αγαπάμε και όχι αυτά που μας συμφέρουν. Εμείς αυτή την ανάγκη την κάνουμε φιλοτιμία, την κάνουμε μουσική, και ακριβώς επειδή είμαστε μια μικρή δισκογραφική εταιρεία αυτό μας γεμίζει χαρά. Γι' αυτό άλλωστε δεν υπάρχει το στοιχείο της όποιας σκοπιμότητας. Το οικονομικό κέρδος, το οποίο είναι ελάχιστο έτσι και αλλιώς, τοποθετείται σε μια επόμενη ιδέα, και έτσι πέφτουμε να κοιμηθούμε όπως τα παιδιά, χωρίς τύψεις. Έχουμε ελαφρύ ύπνο.
Αυτό είναι το περιεχόμενο του Σείριου, και το προηγούμενο και το τωρινό. Συνεχίζουμε σήμερα, στις ίδιες προδιαγραφές με τα προσωπικά μας κριτήρια. Δεν τον μιμούμεθα, όμως παρακολουθούμε τον κώδικά του και τον μουσικό και τον αισθητικό, και προσπαθούμε.
 
Το έργο του
Μεγάλο μέρος από το έργο του δεν έχει εκδοθεί. Σχεδόν όλη η θεατρική του μουσική και η κινηματογραφική του, επίσης και άλλα έργα, τραγούδια. Την επόμενη εικοσαετία, όλα αυτά τα χρόνια που θα έρθουν, θα εκδίδονται μουσικές του. Η προοπτική είναι αυτή, να τυπωθεί το ανέκδοτο έργο του και μάλιστα με τις προδιαγραφές που ο ίδιος επιθυμούσε.

Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά
Ο ίδιος έλεγε: «...Οι συνεργάτες μου κι εγώ δεν παριστάνουμε τον Χριστό με τους Αποστόλους. Πιστεύουμε στην ακριβή εργασία, ασκούμεθα για να την πραγματοποιούμε και φυσικά την επιτυγχάνουμε».
Ο Σείριος είναι ο ναός μας κι εμείς ιερείς του.
Δεν είμαι μόνος μου, ώστε να κατηγορηθώ για εγωισμό. Όλοι σχεδόν οι άξιοι συνθέτες, μουσικοί και τραγουδιστές, μετέχουν σ' αυτή τη μουσική σταυροφορία που στοχεύει στην επαναφορά του τραγουδιού στη ρίζα καταγωγής του και της μουσικής στα ζωντανά της ρείθρα.
Είμαστε φιλόδοξοι και τολμηροί.
Φιλόδοξοι, γιατί επιζητούμε την επιτυχία με τρόπους δύσκολους και διόλου κολακευτικούς για ένα απροετοίμαστο κοινό. Τολμηροί, γιατί επιδιώκουμε τη συνεχή μας ανανέωση και την προβολή αδιάκοπα ενός εαυτού μας άγνωστου και απρόβλεπτου.
Φανατικοί εχθροί της ημιμάθειας και της χυδαιότητας των καιρών και των κρατούντων.
Στον Σείριο υπάρχουνε παιδιά, όπως το είπε ο Λόρκα. Οι εχθροί και οι εγωπαθείς εξορίζονται. Γιατί όπου υπάρχουνε παιδιά, υπάρχουμε Εμείς...»