ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΑΠΠΑΣ

(Ως3 - NOEMBΡΙΟΣ 2007)

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΣΤΑΜΟΥΛΟΣ

«H κατάσταση σήμερα στην Ελλάδα στον κινηματογράφο είναι ...ελληνική»

Το γεγονός ότι ένας νέος Έλληνας σκηνοθέτης έτυχε της ιδιαίτερα τιμητικής πρότασης να διδαχθεί η ταινία του στο τμήμα κινηματογράφου του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ και το γεγονός ότι για τον ίδιο σκηνοθέτη η Zentropa (ο κινηματογραφικός κολοσσός του Λαρς φον Τρίερ) ανέλαβε από δω και στο εξής την εκπροσώπηση και τη διανομή του έργου του, ήταν από τα θέματα που συζητήθηκαν, όχι μόνο στα ευρωπαϊκά φεστιβάλ. Στη μόνη χώρα που πέρασε στα ψιλά αυτό το θέμα, ήταν στην Ελλάδα!

Ας υποθέσουμε ότι ένας νέος και ταλαντούχος σκηνοθέτης αποφασίζει να κάνει τα πρώτα του βήματα στο κινηματογράφο, γεμάτος όρεξη για δουλειά και ιδέες. Ποιο το ιδανικό περιβάλλον που θα μπορούσε να .δημιουργήσει;  
Δεν υπάρχει ιδανικό περιβάλλον, ούτε και ιδανική χώρα, γι' αυτό υπήρχε πάντα και συνεχίζει να υπάρχει «φύση» έχθρα ανάμεσα στη τέχνη και στο νόμο και όταν λέω νόμο, εννοώ τη σκοτεινή εξουσία με την Αισχυλική έννοια. Με την έννοια του Αισχύλου -του κράτους δηλαδή- η τέχνη υπερβαίνει το νόμο, η τέχνη είναι εδώ για να μιλήσει με τη γλώσσα της αλήθειας, και έρχεται να αποκαλύψει πράγματα στους ανθρώπους, σε αντίθεση με το κράτος, με την εξουσία δηλαδή που παγκόσμια μας έχει συνηθίσει να δημιουργεί προβλήματα. Άρα, λοιπόν, κάποιος που ασχολείται με τη τέχνη, από τη φύση των πραγμάτων, θα βρεθεί αντιμέτωπος με πάρα πολλά προβλήματα. Δεύτερο κρατούμενο, είναι ότι ο κινηματογράφος έχει επικρατήσει τόσο πολύ ως είδος ψυχαγωγίας από τη βιομηχανία του Χόλυγουντ, που έτσι και αλλιώς ο κινηματογράφος ως τέχνη έχει προβλήματα. Άρα, αυτό που μένει, είναι η προσωπική πορεία του καθένα, η ανάγκη του, διότι η τέχνη παραμένει ανάγκη και ποιος θα είναι αυτός που θα μείνει πιστός σ΄αυτή τη πορεία, ώστε αυτό που έχει να εκφράσει, και να είναι πανανθρώπινο και να μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους;

Η κατάσταση στην Ελλάδα σήμερα, όσον αφορά τον κινηματογράφο σε τι στάδιο βρίσκεται;
Η κατάσταση σήμερα στην Ελλάδα στον κινηματογράφο, είναι ...ελληνική. Υπάρχουν χώρες σε σχέση με την Ελλάδα, που είναι πιο προσβάσιμες, έχουν μεγαλύτερη παράδοση. Για παράδειγμα, η Ελλάδα δεν έχει περάσει Διαφωτισμό, Αναγέννηση, ούτε καν Μάη του '68. Από την άλλη, η Δανία κατάφερε με τη βοήθεια του κράτους, να δημιουργήσει ένα κινηματογραφικό κίνημα (Τρίερ, Βίντεμπερκ). Τώρα, είναι ανερχόμενες δυνάμεις: η Κορέα, η Αργεντινή και η Γερμανία, όπου φυσικά όλα αυτά που συμβαίνουν στις άλλες χώρες, απέχουν πάρα πολύ από την ελληνική πραγματικότητα. Εγώ, όμως, συνεχίζω να μην πιστεύω σε επίπεδο χώρας, αλλά σε επίπεδο ανθρώπων. Για παράδειγμα, σήμερα, στον πλανήτη, δε ζουν πάνω από 5-10 μεγάλοι δημιουργοί, ενώ σε αντίθεση, υπάρχουν 250 πρωθυπουργοί σε 250 κράτη, δείτε, δηλαδή, πόσο δύσκολο είναι, ένας άνθρωπος να μπορεί να εκφράσει και να υλοποιήσει μια πανανθρώπινη αλήθεια, μέσα από τον κινηματογράφο και να καταφέρει τελικά να επικρατήσει.

Η ταινία σας «The last porn movie» έτυχε μιας εξαιρετικά θερμής υποδοχής στα διεθνή φεστιβάλ και μετά τη πρόταση να διδαχθεί στο τμήμα κινηματογράφου του πανεπιστημίου του Μόντρεαλ τί ποσοστά των προσδοκιών σας κάλυψε αυτή η πορεία μέχρι στιγμής;
Το οποίο πανεπιστήμιο οφείλω να σας πω ότι έχει να καλέσει ελληνική ταινία από το «Θίασο» του Αγγελόπουλου, πριν 30-40 χρόνια.
Θέλω να σας πω ότι η Zentropa όχι μόνο προαγόρασε τις δύο πρώτες μου ταινίες, αλλά αγόρασε και την τρίτη μου ταινία, που σημαίνει το σύνολο των ταινιών μου από εδώ και πέρα θα εκπροσωπείται από τη Zentropa. Ίσως από τους ελάχιστους σκηνοθέτες, αν δεν είμαι μόνο εγώ και ο Trier, που το σύνολο των έργων τους θα αντιπροσωπεύετε από την Zentropa.
Αυτό, από μόνο του είναι μια τεράστια νίκη, μια τεράστια επιτυχία, ας πούμε σε εθνικό επίπεδο -αν μιλάμε για την Ελλάδα, διότι η zentropa είναι ένας κινηματογραφικός κολοσσός, ο οποίος μαζί με το BBC, ZDF, ARTE, channel4, παρέχει από studio για γυρίσματα, παραγωγή, από κινηματογράφους, διανομή τα πάντα. Είναι μία από τις 4 μεγαλύτερες της Ευρώπης. Αυτά, όλα, για το εξωτερικό. Στην Ελλάδα, όλα τα παραπάνω, δεν σημαίνουν τίποτα...

Πιστεύετε ότι το κοινό στην Ελλάδα είναι αρκετά εκπαιδευμένο ώστε να παρακολουθεί και να συμμετέχει σε οτιδήποτε πειραματικό και πρωτοπόρο συμβαίνει στη τέχνη;
Για να απαντήσει κανείς σε μια τέτοια ερώτηση θα πρέπει καταρχήν να αναρωτηθούμε αν υπάρχει τέχνη στην Ελλάδα. Διότι για να υπάρξει τέχνη πρέπει να υπάρχουν καλλιτέχνες και να υπάρχουν δημοσιογράφοι με παιδεία για να στηρίζουν αυτούς τους καλλιτέχνες. Οι Έλληνες καλλιτέχνες, προκειμένου να πετύχουν την επωνυμία τους, λένε ναι στους χορηγούς τους, χωρίς να φέρνουν καμία αντίσταση, οι δε δημοσιογράφοι για να πετύχουν και να εξασφαλίσουν την δική τους επωνυμία, λένε ναι στους εκδότες τους. Η τέχνη, όμως, είναι κάτι πανανθρώπινο και κάτι που έχει αντέξει χιλιετίες, και θα αντέξει άλλες τόσες, που σημαίνει ότι ανήκει στις μεγάλες αξίες της ανθρωπότητας. Η διαφθορά σ΄αυτή τη χώρα, δεν αφήνει τις συνθήκες να επιτρέψουν σε κάποιον να παράγει τέχνη, παρά μόνο όταν μιλάμε για ανθρώπους οι οποίοι προσωπικά δίνουν όχι μόνο μία μάχη, αλλά ένα πόλεμο και κρατούνται σταθεροί μέχρι το τέλος.

Τα γυρίσματα της τελευταίας σας ταινίας «Μικρές ελευθερίες» ξεκινούν αυτό το Νοέμβριο. Βάλτε μας με λίγα λόγια στο κλίμα της ταινίας. Τί να περιμένουμε;
Οι «μικρές ελευθερίες» διαφοροποιούνται από τις άλλες ταινίες μου και είναι αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία: ενώ οι προηγούμενες είναι ρεαλισμός με πολλά έντονα σημάδια του συμβολισμού, οι «μικρές ελευθερίες» είναι καθαρά ρεαλισμός. Κάνω, δηλαδή, μέσα από αυτή τη ταινία, μια στροφή προς το ρεαλισμό.
Είναι η τρίτη ανεξάρτητη ταινία μου, εδώ σημειώστε ότι δεν χρηματοδοτείται από πουθενά. Κλείνω την τριλογία της οικογένειας, που σημαίνει ότι θα πρέπει να είναι η κορωνίδα των ταινιών μου. Είναι μια ταινία που μιλάει για την Ελλάδα , μιλάει γι αυτό το τριαδικό σύμβολο το οποίο έχει εγκλωβίσει πάρα πολλά χρόνια αυτόν τον τόπο και συνεχίζει να τον εγκλωβίζει, δηλαδή την πατρίδα-θρησκεία-οικογένεια.

«Η κατάσταση σήμερα στην Ελλάδα στον κινηματογράφο είναι ελληνική!» Κρατώντας αυτή τη φράση από τη συνάντησή μου με τον Κ. Ζάππα, προσπαθώ να σκεφτώ, πόσες καταστάσεις και πόσα πράγματα στην Ελλάδα εξακολουθούν να είναι ελληνικά. Δε θέλω να τα απαριθμήσω τώρα, γιατί θα κατηγορηθώ πάλι ότι γκρινιάζω. Να, άλλη μια ελληνική πραγματικότητα. Με το που ασκείς κριτική στα κακώς κείμενα της καθημερινότητάς μας, γίνεσαι γκρινιάρης, αντί να ευχαριστείς καθημερινά το Θεούλη που ζεις στην πιο όμορφη χώρα του κόσμου. Οκ. Θα το συνηθίσω. Bρίσκομαι ήδη 4 χρόνια στην Ελλάδα και μέρα με τη μέρα με ενοχλούν όλο και πιο λίγο τα παρκαρισμένα αυτοκίνητα στα πεζοδρόμια. Σημάδι βελτίωσης;

ΜΙΚΡΕΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ
Του Κώστα Ζάππα
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ένας αυταρχικός πατέρας, μετά το θάνατο της γυναίκας του, εκπορνεύει την ανήλικη κόρη του, Φανή. Η Φανή, εξαρτημένη πια από τα ναρκωτικά και ψυχικά ανάπηρη, δεν αντιστέκεται στη βία του πατέρα της και δουλεύει ως πόρνη για αυτόν. Ο πατέρας, επιθυμεί να εκπορνεύσει και τον μικρό του γιο, τον Χρήστο. Ο Χρήστος, άγουρος ακόμα και εγκλωβισμένος σε αυτήν την οικογένεια, φέρεται αυτοκτονικά. Ανάμεσα στα δύο αδέλφια, τη Φανή και το Χρήστο, γεννιέται αναπόφευκτα ερωτισμός. Το μόνο που έχουν είναι ο ένας τον άλλον. Κανείς τους όμως δεν το παραδέχεται. Και κανείς δεν μπορεί ακόμα να κάνει κάτι για τον άλλον. Η αποκάλυψη δεν αργεί. Ο πατέρας τους, έχει σκοτώσει την ίδια του τη γυναίκα. Τη μητέρα τους. Η Φανή δεν το αντέχει, μέρα με την μέρα καταρρέει. Ο πατέρας συνεχίζει να βασιλεύει. Ο μικρός του γιος όμως, ο Χρήστος, αντιστέκεται. Μετά την εφηβεία, έρχεται η ώρα της διαδοχής για έναν άντρα. Αρνείται την εκπόρνευσή του από τον πατέρα του. Αλλά στο βασίλειο του πατέρα, ο τελευταίος λόγος ανήκει στον βασιλιά.

Σενάριο/σκηνοθεσία: Κώστας Ζάπας
Παραγωγός: Γρηγόρης Αθανασίου
Πρωταγωνιστούν: Αντώνης Παπαδόπουλος, Μαρλέν Σαϊτη, Αλέξανδρος Τούντας.
Word sales TRUST FILM SALES/ZENTROPA