ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ & ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΤΑΛΑΡΑΣ

(Ως3 - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2006)

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΙΛΙΑΝΟΥ

 

«...ο κόσμος που ακούει σήμερα μουσική, έχει βουλωμένα αυτιά. Συνήθισε σε ένα επιδερμικό τραγούδι μιας χρήσεως, γιατί μ΄ αυτό το τραγούδι, του γάνωσαν το μυαλό και του αλλοίωσαν την αισθητική...»
Λευτέρης Παπαδόπουλος

«...Αν σταματήσω να ασχολούμαι με το τραγούδι, θα πάψω να ζω.  Προσέξτε, δεν έχει σχέση αυτό με τη δουλειά.  Μπορεί να σταματήσω να τραγουδάω, μπορεί να σταματήσω να κάνω δίσκους. Με τη μουσική όμως και το τραγούδι, θα ασχολούμαι ώσπου να πεθάνω...»
Γιώργος Νταλάρας

Αρχές Δεκέμβρη, ωστόσο, φέτος «Σπάει το Ρόδι» πιο νωρίς και σκορπίζει στην Ελληνική δισκογραφία 13 ολοκαίνουργια τραγούδια του Λευτέρη Παπαδόπουλου. Ο Γιώργος Νταλάρας, μελοποιεί ένα από αυτά, ερμηνεύει ή συνερμηνεύει 9, αλλά και -μαζί με το Μιχάλη Κουμπιό- υπογράφει την παραγωγή αυτού του δίσκου, ο οποίος είναι ο πρώτος της σειράς «¶ξιος Λόγος», που φιλοδοξεί να ολοκληρωθεί σε 10 cd και που είναι ένα πεδίο, όπου με αφορμή τους στίχους των σημαντικότερων Ελλήνων στιχουργών (ένας για κάθε cd), επιδιώκει να δημιουργηθούν καινούργια τραγούδια, με σημαντικό και άξιο λόγο και να συνυπάρξουν οι άνθρωποι του τραγουδιού, σε ένα δημιουργικό «Εμείς». Όλα αυτά, ήταν η αφορμή, για να έρθουμε κοντά στους δύο αυτούς, σημαντικούς ανθρώπους του Ελληνικού Τραγουδιού, που στη συνείδησή μας συνυπάρχουν από τη δεκαετία του '70. Ωστόσο, μαζί, δισκογραφικά, είχαν να συναντηθούν από το «Μη μιλάς μη γελάς κινδυνεύει η Ελλάς» (1989) -δισκος ο οποίος έχει φτάσει αισίως, τα 450.000 αντίτυπα- και από τα «Τα τραγούδια της Υακίνθης» (1991). Εδώ, στις στήλες του Ως3,  δίνουν την πρώτη τους από κοινού, συνέντευξη και απαντούν με την ψυχή τους σε όλα. Ο λόγος και των δύο ακριβής, ενίοτε δηκτικός, αλλά και, κυρίως, ουσιαστικός και πολύτιμος, βγαλμένος από την πολύχρονη πείρα τους και την μεγάλη αγάπη τους για το Τραγούδι μας.

 «¶ξιος» ο «λόγος» αυτή τη φορά που μας κάνει να συναντηθούμε, σε καιρούς γλωσσικής ευτέλειας και θεματικής ένδειας και άξια λόγου, καινούργια τραγούδια, που περιμέναμε για να μας ενώσουν και να μας λυτρώσουν. Ήταν ζητούμενο, λοιπόν, αυτός ο λόγος στα τραγούδια μας;  Ήταν απαίτηση των καιρών, για να έρθει σε αντιδιαστολή, με τον.άλλο λόγο, που σήμερα μιλιέται και τραγουδιέται;
 Λευτέρης Παπαδόπουλος: Το ζητούμενο των καιρών, δεν είναι μόνον ο άξιος λόγος. Κυρίως ζητούμενο, είναι η μουσική. Σήμερα, η μουσική στο Ελληνικό τραγούδι, είναι μια τόση σαχλαμάρα, μια γλυκερή σούπα, που αναγκαστικά συνοδεύεται από ανάλογους στίχους. ¶ξιος λόγος, υπάρχει. Δεν τον αναζητούν οι δισκογραφικές εταιρίες. Προτιμούν την ευτέλεια. Γι' αυτό και φτάσανε στο σημείο, ο χρυσός δίσκος, που κάποτε δινόταν στα 100.000 κομμάτια, να δίνεται σήμερα στα 15.000!
Γιώργος Νταλάρας: Τα τραγούδια, ιδιαίτερα όταν δεν είσαι τυχαία στο τραγούδι, γίνονται από μεράκι, διάθεση και καλλιτεχνική αλλά και αισθητική επιλογή. Δεν γίνονται σε αντιδιαστολή με κάτι άλλο.  Όταν σε καλύπτει το αποτέλεσμα και σε γεμίζει αληθινή χαρά, τότε, πραγματικά, όπως πολύ σωστά λέτε, λυτρώνεσαι. Συνέβη κάτι μαγικό ξέρετε, με τα "100 Ανέκδοτα Τραγούδια" του Λευτέρη, από την στιγμή που κυκλοφόρησαν.  Μάλιστα, θυμάμαι, είχα την τύχη να είμαι παρών και ένας από τους ομιλητές στην παρουσίαση του βιβλίου στην Θεσσαλονίκη, στον Ιανό. Αφού, λοιπόν, κυκλοφόρησε αυτό το βιβλίο, πολλοί συνθέτες και τραγουδοποιοί, από μια δική τους παρόρμηση, άρχισαν να γράφουν μουσική πάνω σε αυτά τα ανέκδοτα τραγούδια.  Μέχρι και εγώ, που είναι το τελευταίο πράγμα που κάνω, μπήκα στον πειρασμό να γράψω μουσική. Αυτό αποδεικνύει, λοιπόν, πως ήταν τραγούδια «¶ξιου Λόγου» και άξια λόγου, όπως πολύ σωστά λέτε. Σ' αυτή την ομάδα των μουσικών, που άρχισαν να μελοποιούν τους στίχους αυτούς ήρθε, βεβαίως και ο Μιχάλης Κουμπιός -με τον οποίο κάναμε παρέα την παραγωγή- με μερικά πολύ όμορφα τραγούδια και έτσι μπήκε μπρος και η ιδέα του «¶ξιου Λόγου».

Πιστεύετε ότι με τη σειρά των 10 συνολικά δίσκων του «¶ξιου Λόγου», μπορεί να επιτευχθεί αλλαγή του τοπίου στην ελληνική δισκογραφία;
Γ.Ντ.: Αυτό είναι κάτι που δεν το ξέρω καθόλου.  Το ελπίζω όμως.  Εγώ, έτσι και αλλιώς, είμαι πολύ χαρούμενος και πολύ περήφανος για το αποτέλεσμα και μουσικά και αισθητικά.
Λ.Π.: Πιστεύω ότι οι 10 αυτοί δίσκοι, θα δημιουργήσουν μεγάλους κυματισμούς και θα συζητηθούν. Για να αλλάξει, όμως, το τοπίο, χρειάζεται και αποδέκτες: ο κόσμος που ακούει σήμερα μουσική, έχει βουλωμένα αυτιά. Συνήθισε σε ένα επιδερμικό τραγούδι μιας χρήσεως, γιατί μ΄αυτό το τραγούδι, του γάνωσαν το μυαλό και του αλλοίωσαν την αισθητική. Χρειάζεται σκληρή και επίμονη δουλειά, για να φτάσουμε σε ένα σοβαρό αποτέλεσμα.

Γιατί αυτή η κίνηση, όπου χρίζει πλέον πρωταγωνιστές τους στιχουργούς στο τραγούδι, δεν έγινε νωρίτερα από εσάς;
Λ.Π.:  Οι στιχουργοί, πάντοτε ήταν πρωταγωνιστές. Από τους στίχους αρχίζουν όλα. Οι εταιρίες δίσκων, όμως, τους έβαλαν στην άκρη. Χωρίς όνομα στους δίσκους, με μειωμένα ποσοστά στις εισπράξεις. Υπάρχει εξήγηση: στις αρχές του αιώνα, ο συνθέτης και ο στιχουργός, αλλά και ο τραγουδιστής, ήταν το ίδιο πρόσωπο. Μετά,  άρχισαν να διαφοροποιούνται τα πράγματα. Οι συνθέτες δεν ήθελαν να χάσουν προνόμια. Οι εταιρίες,  με συνθέτες είχαν νταλαβέρι. Σκληρές προσπάθειες έκαναν, ο Βίρβος και ο Κολοκοτρώνης, για να υπάρχουν κι αυτοί στις ετικέτες. Η Παπαγιαννοπούλου αδιαφορούσε. Ο Τσάντας το ίδιο. Εγώ, όμως, ακολουθώντας τους Βίρβο - Κολοκοτρώνη, πήρα το πράγμα επάνω μου. Ύστερα, ήρθαν οι αναρίθμητες εκπομπές μου σε ραδιόφωνο και τηλεόραση, για το ρόλο του στιχουργού. Και τώρα, το παιχνίδι έχει πια κερδηθεί.
Γ.Ντ.: Αλήθεια γιατί δεν έγινε; Έχετε δίκιο. Αφού, πέρα από την καλή μουσική, ο συγκροτημένος λόγος, η αυθόρμητη έκφραση, τα καλά Ελληνικά, ίσως είναι ένα αντίδοτο σε ό,τι μας ταλαιπωρεί σήμερα.

Υπάρχουν τραγούδια που τον τελευταίο καιρό σας συγκινούν, ακούγοντας τα λόγια τους; Υπάρχει Λόγος, σήμερα, που μπορεί να αποτελέσει συνέχεια των μεγάλων στιχουργών αλλά και που μπορεί να βάλει με το τραγούδι τον άξιο λόγο στο στόμα των νέων;
Γ.Ντ.: Αν υπάρχουν;  Και βέβαια υπάρχουν!  Πρώτα από όλα το αναγνωρίζει και το επισημαίνει ο πρώτος των πρώτων, ο Λευτέρης, που νωρίς- νωρίς ασχολήθηκε με τους ομότεχνούς του, όχι μόνο τους σύγχρονούς του, αλλά και αυτούς της σύγχρονης γενιάς, με εκτεταμένες εκπομπές και αναφορές στην τηλεόραση. Έπειτα, ο Μάνος Ελευθερίου μου λέει συχνά: «θα σου στείλω έναν καταπληκτικό νέο στιχουργό». Κι εγώ, τέλος, από τη μεριά μου, διαβάζω στίχους του Ισαάκ Σούση, της Αγαθής Δημητρούκα, της Λίνας Δημοπούλου, του Νίκου Μωραΐτη, του Νίκου Σταθόπουλου, της Ζωής Παναγιωτοπούλου και πολλών άλλων, που τους ζηλεύω και με συγκινούν πολύ.
Λ.Π.:  Φυσικά και υπάρχουν. Τραγούδια του Αλκαίου, του Ρασούλη, του Τριπολίτη, της Νικολακοπούλου, του Σούση, του Μωραΐτη, του Ιωάννου και πολλών άλλων, συγκινούν. Και δικαίως. Ως προς τη συνέχεια των μεγάλων στιχουργών, που λέτε, απαντώ: κάθε εποχή έχει τη ζωή της, τη γλώσσα της, τις ιδιομορφίες της. Η γενιά η δική μου (Γκάτσος, Καμπανέλλης, Χριστοδούλου, Γκούφας κλπ.) είχε πίσω της κατοχές, εμφυλίους, πολύ θάνατο. Σήμερα, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Ο λόγος είναι πιο ελλειπτικός, το σλόγκαν κυριαρχεί -η διαφήμιση, στην τηλεοπτική ζωή μας, είναι πανταχού παρούσα. Και εκφράζεται με εικόνα και πέντε λέξεις.

Το βιβλίο-cd με τίτλο «Σπάει το Ρόδι», είναι το πρώτο της σειράς αυτής και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, είναι ο στιχουργός όλων των τραγουδιών του. Ξεκινώντας από τον τίτλο (γιατί «Σπάει το Ρόδι»;) ας πούμε λίγα λόγια, γενικότερα,  γι'  αυτή τη δισκογραφική δουλειά.
Λ.Π.: Είναι σπουδαία κατά τη γνώμη μου δουλειά. Ξεκίνησε από την αγωνία του Νταλάρα και του Κουμπιού, να περάσουμε σε ένα τραγούδι που θα είναι πλούσιο, ευρύχωρο, με στίχους πελεκημένους, όμορφα χτισμένους, ουσιαστικούς. Βγήκαν έξοχα τραγούδια. Που τα ερμήνευσαν οι καλύτεροι τραγουδιστές: Νταλάρας, Αλεξίου, Παπακωνσταντίνου, Μητροπάνος, Τερζής, Μπάσης, Τσέρτος, Στόκας και οι νέες μας, Αρετή Κετιμέ και Σαββέρια Μαργιολά. Νομίζω ότι «Σπάει το Ρόδι» όντως. Ο δίσκος αυτός, είναι μια «καλημέρα» μια «καλή χρονιά».
Γ.Ντ.: Ε, το «ρόδι σπάει» για γούρι και τον τίτλο τον διάλεξε ο Λευτέρης.  Αυτή τη δουλειά την ενώνει η ενιαία στιχουργική προσέγγιση.  Έχει κυρίως ερωτικά τραγούδια -ερωτικά, όχι σαδομαζοχιστικά κατά την τρέχουσα, αγοραία ιδεολογία.  Να το λέμε αυτό, γιατί κατά καιρούς, ακούω θρασύτατους τύπους να λένε: «γιατί ο Λευτέρης δε γράφει ερωτικά τραγούδια;» συγκρίνοντάς τα, προφανώς, με κάτι κανιβαλίστικα, ακατάληπτα σλόγκαν που τα ονομάζουν στίχο.  Στο δίσκο όμως και πάλι. Το «Σπάει το Ρόδι», λοιπόν, έχει διαφορετικά τραγούδια, λόγω της διαφορετικότητας των συνθετών τους, αλλά και μια ενιαία μουσική, ενορχηστρωτική προσέγγιση, από τον Ηρακλή Βαβάτσικα, τον Παναγιώτη Καλατζόπουλο και άλλους πολύ άξιους μουσικούς.

Στη δουλειά αυτή, διαπιστώνουμε, μια πολυμορφία στο είδος των τραγουδιών καθώς επίσης και τη συμμετοχή πολλών άξιων ερμηνευτών. Ήταν επιλογή σας αυτό το αποτέλεσμα;
Γ.Ντ.: Κατά κάποιο τρόπο, ναι. Προσπαθήσαμε να κρατήσουμε μια ομοιογένεια στο δίσκο, προτείναμε σε διάφορους καλούς φίλους και εξαιρετικούς ερμηνευτές, μετά και βέβαια από την σύμφωνη γνώμη του Λευτέρη, κάποια τραγούδια που πιστεύαμε ότι τους ταιριάζουν και ανταποκρίθηκαν όλοι με αγάπη και σεβασμό προς τον Λευτέρη, πρώτα από όλα.  Αλλά νομίζω ότι τους άρεσε η δουλειά, για αυτό και έχουμε αυτές τις εξαιρετικές ερμηνείες.
Λ.Π.: Όλα αυτά, είναι δουλειά του Νταλάρα, πρωτίστως, και του Κουμπιού. Εγώ, ήμουν ακροατής και παρατηρητής. Και έκανα, όποτε χρειαζόταν, παρεμβάσεις. Χωρίς να μπαίνω σε χωράφια μουσικών.

Μετά από τόσα χρόνια έντονης και δημιουργικής παρουσίας στο χώρο, τι είναι αυτό που κρατάει ακόμα ζωντανή τη διάθεσή σας να βρίσκεστε στον «κόσμο» του τραγουδιού;
Λ.Π.: Μα το τραγούδι είναι κάτι που αγαπώ πάρα πολύ. Και νοιάζομαι γι' αυτό. Και θα νοιάζομαι. Και θα γράφω.
Γ.Ντ.: Η ανάγκη μου να ζω.  Αν σταματήσω να ασχολούμαι με το τραγούδι, θα πάψω να ζω.  Προσέξτε, δεν έχει σχέση αυτό με τη δουλειά.  Μπορεί να σταματήσω να τραγουδάω, μπορεί να σταματήσω να κάνω δίσκους. Με τη μουσική όμως και το τραγούδι, θα ασχολούμαι ώσπου να πεθάνω.

Ένα από τα θέματα που προκαλούν πολλές, έντονες και ποικίλες  συζητήσεις -τον τελευταίο ιδιαίτερα καιρό- είναι το ραδιοφωνικό «τοπίο». Τι σας ενοχλεί σ' αυτό και ποιο κατά τη γνώμη σας είναι το μέλλον του;
Γ.Ντ.: Κοιτάξτε, για να είμαι ειλικρινής, εμένα με ενοχλεί κυρίως η τηλεόραση.  Πιστεύω, αυθαίρετα ίσως, ότι ο κόσμος είναι παθητικότεροι θεατές από ό,τι ακροατές.  Δηλαδή, υπάρχει ελπίδα να γυρίσουν και το κουμπάκι.  Αλλιώς, πώς εξηγείτε ότι νέα παιδιά τραγουδούν τραγούδια που έχουν να παιχτούν 15 χρόνια στο ραδιόφωνο;  Το τραγούδι, έχει πιο μεγάλη δύναμη από τα φυσικά πρόσωπα που το ερμηνεύουν, τουλάχιστον σε νοήμονες ανθρώπους.  Εξαιρετικά κακό ρόλο παίζει και αυτό το αέναο playlist, έτσι δεν το λέτε;  Κάποτε, οι παραγωγοί του ραδιοφώνου, έπαιρναν ευθύνη γι' αυτά που επέλεγαν. Τώρα, είναι φαύλος κύκλος.  Παίζουν αυτά, που υποτίθεται ότι αρέσουν στον κόσμο και στον κόσμο αρέσουν, επειδή αυτά τού παίζουν.  «Powerplay» στις τσίχλες, στις τσιχλόφουσκες, που στο τέλος σκάνε στα μούτρα μας.  Εξ' ου και το πλαστικό ραδιοφωνικό «τοπίο», στο οποίο αναφέρεστε.  Ευτυχώς, που υπάρχουν οι δυνατές εξαιρέσεις.
Λ.Π.: Με ενοχλεί το θέμα της «λίστας». Η υποχρέωση των παραγωγών, να μεταδίδουν τραγούδια καθ' υπαγόρευσιν των εταιριών. Με τον τρόπο αυτό, το τραγούδι χειραγωγείται. Και ο κόσμος παραπληροφορείται. Τα συμφέροντα, όμως, είναι μεγάλα. Πάντως, αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, σίγουρα κάποια στιγμή, οι πάντες θα χτυπήσουν τα κεφάλια τους στον τοίχο. Και εταιρίες και ραδιόφωνο και τραγουδιστές και παραγωγοί.

Ο Γιώργος Νταλάρας, ανακηρύχθηκε Πρεσβευτής Καλής Θελήσεως για τους Πρόσφυγες από την Ύπατη Αρμοστεία του Ο.Η.Ε.. Ποια είναι τα άμεσα σχέδιά του και τι θα ζητούσε από εκείνον ο Λευτέρης Παπαδόπουλος να πράξει ως μεσολαβητής;
Λ.Π.: Ο Νταλάρας τιμήθηκε μ' αυτό το σπουδαίο, παγκόσμιο τίτλο, δικαίως. Έχει προσφέρει πολλά. Τον χαρακτηρίζει η μεγάλη λέξη «Αλληλεγγύη». Δεν πρόκειται να του ζητήσω τίποτα περισσότερο. Απλά, να συνεχίσει το έργο του. Αδιαφορώντας για ύβρεις, εμπόδια, κακίες.
Γ.Ντ.: Εγώ θα συνεχίσω αυτό που έκανα πάντα με λίγες δηλώσεις και πολύ δουλειά.  Τα άμεσα σχέδια είναι η προσπάθεια βελτίωσης της διαδικασίας ασύλου στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, δύο επισκέψεις σε καταυλισμούς και δύο μεγάλες συναυλίες.  Μία εδώ και μία στην Αμερική μαζί με άλλους καλλιτέχνες για διαφώτιση για το θέμα των προσφύγων και οικονομική ενίσχυση.

Καθημερινά, γινόμαστε μάρτυρες μιας πραγματικότητας, που αποδεικνύει με κάθε τρόπο, την έλλειψη ή την έκπτωση της γενικότερης Παιδείας αυτού του τόπου. Τι πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει, ώστε να αλλάξει αυτή η κατάσταση;
Λ.Π.: Το είπατε και μόνη σας: Παιδεία. Που σημαίνει, καλά σχολεία, καλοί καθηγητές, ωραία μουσική, λογοτεχνία, θέατρο- πολιτισμός με δυο λόγια. Και περιβάλλον. Σε λίγο, θα ασφυκτιούμε πολλαπλά σ' αυτή τη χώρα.
Γ.Ντ.: Λιγότερη τηλεόραση, ενημέρωση, λιγότερη μόδα.  Αν οι νέοι,  ιδιαίτερα, γίνουν ντεμοντέ και επιστρέψουν σε δοκιμασμένες αξίες και οράματα, ίσως τα πράγματα πάνε καλύτερα.

Διανύουμε τον τελευταίο μήνα του χρόνου. Γυρίζοντας τη ματιά σας πίσω, ποια πράγματα τη χρονιά που φεύγει έκαναν  την ψυχή σας να γεμίσει χαρά; Και. αν θέλετε, χαρίστε μια ευχή για ότι τελειώνει κι ότι αρχίζει.
Γ.Ντ.: Αρκετά!  Και, μάλιστα, αρκετά πράγματα, στην προσωπική και οικογενειακή μου ζωή,  με γέμισαν χαρά και συγκίνηση.  Όμως αυτά δεν αφορούν τον κόσμο.  Πιο γενικά, οι ωραίες παραστάσεις που είδα φέτος, οι συναυλίες του Λευτέρη στο Μέγαρο Μουσικής, που με γέμισαν χαρά και συγκίνηση, οι επιτυχίες της Εθνικής Ομάδας Μπάσκετ, που οφείλονται κατά πολύ στον σπουδαίο Παναγιώτη Γιαννάκη, ο σπουδαίος Έλληνας γιατρός, που έκανε την πετυχημένη εγχείρηση στο παιδί και το σήκωσε όρθιο  -συγγνώμη που δε θυμάμαι το όνομά του, αλλά το ιατρικό του επίτευγμα με συγκλόνισε.  Όσο για την ευχή, σχετικά με ό,τι τελειώνει.ό,τι έγινε, έγινε! Για ό,τι έρχεται: να ανταμώνουμε πάντα, με καλά πράγματα και για καλούς λόγους.
Λ.Π.: Για μένα, ήταν μια σπουδαία χρονιά: Μέγαρο Μουσικής (τρεις συναυλίες), τρία βιβλία, ένα θεατρικό έργο, δύο δίσκοι - η «Ερημιά» με τον Θεοδωράκη και τώρα το «Ρόδι». Προσωπικά, θέλω να είμαι γερός. Τίποτα άλλο. Για τη χρονιά που έρχεται: οι νέοι, που είναι άνεργοι, μολονότι έχουν μεγάλα εφόδια, να βρουν δουλειά. Είναι το άλφα και το ωμέγα.

Σ.τ.Σ: Στο Βιβλίο-cd «Σπάει το Ρόδι» οι συνθέτες που υπογράφουν τα τραγούδια είναι οι: Πέτρος Βαγιόπουλος, Τάσος Γκρούς, Παντελής Θαλασσινός, Γιώργος Καζαντζής, Παναγιώτης Καλαντζόπουλος, Ανδρέας Κατσιγιάννης, Μιχάλης Κουμπιός, Σπύρος Κουρκουνάκης, Ηλίας Μακρίδης, Αντώνης Μιτζέλος, Μιχάλης Νικολούδης, Γιώργος Νταλάρας και Στάμος Σέμσης. Την παραγωγή επιμελούνται και διευθύνουν, ο Γιώργος Νταλάρας και ο Μιχάλης Κουμπιός. Τέλος, το cd κυκλοφορεί από το κοινό τους label «Καμπανάκι» και διανέμεται από τηv Universal.