ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΤΣΑΚΝΗΣ

(Ως3 - ΙΟΥΛΙΟΣ 2007)

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΙΛΙΑΝΟΥ

...Αν μια γενιά οφείλει να ανατρέπει τα προηγούμενα και να πάει ένα βήμα πιο πέρα, πρέπει να έχει να στηριχθεί σε κάτι υγιές. Αν αυτό το βρει στην παλαιότερη γενιά, θα το χρησιμοποιήσει. Αντίθετα, ό, τι άχρηστο θα το απορρίψει. Έτσι και αλλιώς, γκρεμίζεις και χτίζεις με διαφορετικό τρόπο, αλλά το υλικό παραμένει το ίδιο...

...«Το έργο το είχε δει» χρόνια πριν, τότε που «γύρισε τις πλάτες του στο μέλλον», όταν συνειδητοποίησε πως η Ιστορία κατασκευάζεται και πως το παρόν «σώζεται», όταν τουλάχιστον δε γινόμαστε «συνένοχοι στο φόνο». Σήμερα, υποστηρίζει ακριβώς τα ίδια πράγματα, ειπωμένα με άλλες λέξεις και τραγουδισμένα με καινούργιες μελωδίες: «Οφείλουμε να αντισταθούμε σε όλες τις Σειρήνες που μας οδηγούν στο να αλλοτριωθούμε -πετώντας μας δυο φέτες παντεσπάνι- εξοπλισμένοι με την αλώβητη προσωπικότητά μας, σκαλίζοντας ταυτόχρονα το μυαλό μας, βρίσκοντας τους ομοίους μας και. «κρατώντας» γερά, γιατί χανόμαστε».
Το Διονύση Τσακνή, τον συνάντησα ένα ηλιόλουστο απόγευμα, πριν από λίγες μέρες, στο σπίτι του... Είχα να τον δω από κοντά, πέντε-έξι χρόνια. Το Ως3, ο καινούριος του δίσκος, οι Ιππείς του Αριστοφάνη και οι συναυλίες, ήταν οι αφορμές για να τα ξαναπούμε και να μας «ξαναφανερωθεί». Έφτιαξε καφέ, γέμισε τα ποτήρια με κρύο νερό και ξεκινήσαμε να μιλάμε. Μόνο για το παρόν και το μέλλον.

«Τι γυρεύεις στον ύπνο μου πατέρα»; Έχεις βρει κάποιες απαντήσεις σ' αυτό το ερώτημα;
Απαντήσεις δε δόθηκαν, απλά μου δόθηκε η ευκαιρία να ολοκληρώσω κάτι που είχα ξεκινήσει πριν 17 χρόνια, όταν έγραφα τους στίχους μου σε ένα τετράδιο. Τότε, λοιπόν, έγραψα ένα δίστιχο: «χρωστάμε δύο λέξεις αυτή τη στιγμή». Μ' αυτό, απευθυνόμουν στον πατέρα μου, νοιώθοντας την ανάγκη να ξεκαθαρίσω μερικά πράγματα μαζί του, όσο ήταν εν ζωή. Το δίστιχο, έμεινε έτσι για πάνω από 15 χρόνια. Στις αρχές της δεκαετίας του '90, έχασα και τους δυο γονείς μου και έξω από μια απόπειρα που έκανα με το «Αστεράκι», το οποίο είχα αφιερώσει στη μνήμη της μητέρας μου, δεν είχα ποτέ καταπιαστεί με το ζήτημα της απώλειας ή με αυτό το ισχυρό δίπολο πατέρα-γιου. Ώσπου ήρθε η παραγγελία του Θ. Μικρούτσικου, όταν ήταν Καλλιτεχνικός Διευθυντής στον Οργανισμό «Πάτρα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης», να γράψω 12 παιδικά τραγούδια. Σαν ιδέα, λοιπόν, το όνειρο ήρθε, όταν αντιμετώπισα κάποια αδιέξοδα όσον αφορά τη μορφή που θα είχαν αυτά τα τραγούδια. Όταν δυσκολεύομαι να γράψω, συνήθως καταφεύγω σε μια σεναριακή γραφή. Αυτή η γραφή, εδώ, ζητούσε ένα μύθο και έτσι χρησιμοποίησα ένα γνωστό τέχνασμα, εκείνο του ύπνου και του ονείρου. Εκεί, στο όνειρο, δέχθηκα την επίσκεψη των γονέων μου μαζί με κάποια άλλα πρόσωπα που έπαιξαν ένα σημαντικό ρόλο στη ζωή μου, σηματοδοτώντας συγκρουσιακές σχέσεις - όπως τα τρία πρόσωπα της εξουσίας που σχηματικά χρησιμοποιώ για αυτά: το σχολείο, τους κατασταλτικούς μηχανισμούς, τα σύγχρονα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Γίνεται ακόμη λόγος και για πράγματα που δεν έχουν συζητηθεί εν ζωή, θέματα που είχαν μείνει σε εκκρεμότητα. Αυτό, λοιπόν, το σενάριο «ζήτησε» κάποια τραγούδια για να αποτελέσουν μέρος του. Τα τραγούδια αυτά, περιγράφουν ,κυρίως, τις σχέσεις που έχουμε με τα παιδιά μας ή με τους γονείς μας, τα συναισθήματα, κάποιες αντιπαραθέσεις που μένουν ως αντιπαραθέσεις χωρίς ποτέ να λυθούν, το θέμα της απώλειας, η ματιά του παιδιού στα πράγματα, η ματιά του μεγάλου προς το παιδί και αντίστροφα, όλα όσα δηλαδή λέμε σχέσεις . Αυτό, ως έργο παρουσιάστηκε το 2006 στην Πάτρα, και «ντύθηκε» με 13 νέα τραγούδια και 9 παλαιότερα δικά μου, που εντάχθηκαν σε αυτή τη σεναριακή γραφή, έτσι ώστε διάλογοι και τραγούδι, να αποτελούν ένα ενιαίο σύνολο.

Εμείς έχουμε ένα δίσκο στα χέρια μας με 13 νέα τραγούδια;
Έχουμε ένα παλιό, συν 12 νέα τραγούδια. Το παλιό τραγούδι που υπάρχει είναι το «Μετράω τον κόσμο» και το οποίο διασκεύασα. Στη θεματική του δίσκου, μου ταίριαξε -και γι' αυτό το μελοποίησα- και το «Ουλαλούμ» του Γιάννη Σκαρίμπα. Πρόκειται για έναν απίστευτα ερωτικό λόγο άλλης εποχής, που ταυτόχρονα είναι και μια ερωτική κραυγή της εποχής μας. Είναι ένα σχόλιο ανάμεσα στο πώς μπορεί να εκφραζόταν ένα ερωτικό συναίσθημα παλιότερα και πώς σήμερα. Δεν είναι διασκευή στη μελωδία του Νικόλα Άσιμου. Είναι άλλη άποψη, άλλη μελοποίηση. Θεματικά, στο δίσκο γίνεται και μια κουβέντα για τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι άνθρωποι εκφράζουν τον έρωτά τους. Ο Αποστόλης Ψυχράμης τραγουδάει ένα επιθετικό τραγούδι του σήμερα, το «Φύγε από μένα». Τα νέα παιδιά, ξέρεις, έχουν έναν τέτοιο τρόπο-επιθετικό- να εκφράζουν το έρωτά τους, έχουν απαλλαγεί από το ρομαντισμό ή νεορομαντισμό της δικής μας εποχής. Η σειρά των τραγουδιών στο δίσκο δεν είναι αυτή της παράστασης της Πάτρας.

Και η σχέση του πατέρα με την κόρη είναι ένα θέμα εδώ...
Να... και εκεί, χρειάστηκε να σκεφτώ και εγώ σα γυναίκα, να βάλω τον εαυτό μου στη θέση της και να δω πώς εκείνη αντιμετωπίζει τη σχέση της με τον πατέρα της. Γενικότερα, πάντως, ο ρόλος του πατέρα στην οικογένεια είναι παρεξηγημένος, με ελάχιστες ως καθόλου αναφορές στο ελληνικό τραγούδι. Ενώ, υπάρχουν αρκετά για τη σχέση μας με τη μάνα. Πάντως, ειδικά, τη σχέση του αγοριού με τον πατέρα τη θεωρώ πολύ σημαντική -ως δίπολο. Ο πατέρας εκφράζει ό,τι εκφράζει η εξουσία που δεν θέλει να παραδώσει τα σκήπτρα. Ο πατέρας είναι ένα σύμβολο εξουσίας μέσα στο σπίτι και την μεταβιβάζει κυρίως στον πρωτότοκο ή γενικότερα στους γιους. Η κόρη είναι προστατευμένη από όλους στην οικογένεια. Όταν όμως υπάρχουν αρσενικά στην οικογένεια την εξουσία έχει ο πατέρας και την μεταβιβάζει ή δεν την μεταβιβάζει και αυτό μπορεί κανείς να το δει σε πολύ καθημερινά πράγματα όπως η παράδοση των κλειδιών του μαγαζιού. Είναι συχνή και χαρακτηριστική η εικόνα ενός μαγαζιού, όπου ενώ ο γιος κάνει όλη τη δουλειά, στο ταμείο βρίσκεται ένας γεράκος πατέρας, ο οποίος δε δέχεται να μεταβιβάσει την εξουσία του και κάθεται εκεί αμετακίνητος. Δε θεωρεί ακόμα άξιο το γιο, για να του τη δώσει. Αυτά πραγματεύομαι στο σενάριο. Θα ανεβάσω αυτή την παράσταση το φθινόπωρο και στην Αθήνα, με βίντεο και ηθοποιό επί σκηνής τον Στάθη Μαντζώρο. Τότε έπαιζε ο Νίκος Κουρής (γιος) επί σκηνής ζωντανά. Στο βίντεο ήταν Ο Κιμούλης(πατέρας), ο Παντελής Παπαδόπουλος (ενσαρκώνοντας και τους 3 ρόλους: γυμνασιάρχης, μπάτσος, και σύγχρονος εκπρόσωπος των ΜΜΕ) και η Ταμίλα Κουλίεβα (μητέρα). Τηλεοπτική Σκηνοθεσία του Κώστα Κιμούλη και φωτισμούς του Π. Μαθιέλη. Αναφέρω τα ονόματα γιατί είναι πολύ σημαντικά, η παράσταση οφείλει πολλά σε αυτούς τους συντελεστές.

«Μέσα από το ψέμα και μέσα από το αίμα, η ζωή προχωράει». Διαχρονικά;
Διαχρονικά. Ποτέ τα πράγματα δεν προχώρησαν χωρίς αίμα. Οι αλλαγές έγιναν μέσα από τη φωτιά και το αίμα. Καλώς ή κακώς. Αναφέρεσαι στο πρώτο τραγούδι του δίσκου το οποίο ανατρέπει μια παραμυθία με την οποία μεγαλώσαμε όλοι και μεγαλώνουμε και τα παιδιά μας. Τα μεγαλώνουμε πολύ γαλάζια ή ροζ, με μπόλικο προστατευτισμό και πολλά ψέματα και καθώς τα παιδιά φτάνουν στην εφηβεία αντιλαμβάνονται ότι τα σύμβολα μας, όπως και ο κόσμος για τον οποίο τους μιλούσαμε ήταν χάρτινα. Τα πράγματα δεν είναι καθόλου όπως στα παραμύθια με τους πρίγκιπες που θριαμβεύουν πάνω στους κακούς δράκους. Σε κάποιο σημείο λέω ότι οι πρίγκιπες δεν πολεμούν ποτέ. Άλλοι πολεμούν. Πάντα υπάρχουν όμως και κάποιοι που πλέκουν στεφάνια. Πάντα υπάρχουν λακέδες ή ποιητές που κάνουν κάτι τέτοιο, η ζωή όμως δεν είναι έτσι.

Αυτό το δίσκο σε ποιον ειδικότερα τον αφιερώνεις, τον χαρίζεις, εκτός από τον πατέρα, ο οποίος στάθηκε η αφορμή για την εκπλήρωση ενός χρέους;
«Στα παιδιά που χρωστάω τη νιότη μου, λέει το πρώτο τραγούδι στα παιδιά που πηγαίνουν μπροστά, τους μικρούς επιβάτες του χρόνου, χρωστάω δυο λέξεις». Μια αυτοκριτική, μια παρουσίαση με την οπτική μου αυτές τις λέξεις τους χρωστάω, ένα συγγνώμη για τα ψέματα που τους έχω πει και μια αφορμή για μια κουβέντα που δεν πρέπει να σταματήσει ποτέ. Το χάσμα των γενεών είναι υπαρκτό αλλά εξίσου υπαρκτή και η ανάγκη να υπάρχει ένας διάλογος που θα οδηγήσει σε συμπεράσματα. Πρόβλημα θα προκύψει μόνο όταν σταματήσουμε να συνομιλούμε.

Ως άνθρωπος είσαι νοσταλγός του παρελθόντος;
Όχι. Νοσταλγώ το προσωπικό μου παρελθόν λόγω μεταφυσικού φόβου. Δεν έχω ηθικούς φόβους ή πολιτικούς. Δεν ανήκω σε αυτούς που χρησιμοποιούν το «εμείς» στα χρόνια μας. Η αναπόλησή μου είναι προσωπική, γιατί νοσταλγώ τα παιδικά μου χρόνια καθώς μεγαλώνω και πλησιάζω στο θάνατο. Αυτό δε σημαίνει ότι μισώ τα νιάτα. Δεν θα πω ποτέ με υψωμένο το δάχτυλο: «Στη δική μας εποχή είμαστε καλύτερα». Άλλωστε αυτή είναι μια κουβέντα τόσο παλιά όσο και η κοινωνία μας. Αντί να παρακολουθήσουν και να μάθουν οι παλαιότεροι από τους νεότερους, χρησιμοποιούν πεπαλαιωμένα συστήματα. Αν μια γενιά οφείλει να ανατρέπει τα προηγούμενα και να πάει ένα βήμα πιο πέρα, πρέπει να έχει να στηριχθεί σε κάτι υγιές. Αν αυτό το βρει στην παλαιότερη γενιά, θα το χρησιμοποιήσει. Αντίθετα, ό, τι άχρηστο θα το απορρίψει. Έτσι και αλλιώς, γκρεμίζεις και χτίζεις με διαφορετικό τρόπο, αλλά το υλικό παραμένει το ίδιο.

Για το τραγούδι του σήμερα;
Η κρίση στη δισκογραφία είχε ευεργετική επίδραση στους δημιουργούς. Όλοι μας, για ένα μεγάλο διάστημα, προσπαθώντας να βρούμε μια προσωπική και όχι συλλογική διέξοδο στο πρόβλημα, στηριχθήκαμε ο καθένας στις ευκολίες του και προσπαθήσαμε στις περισσότερες δουλειές μας να κάνουμε κάτι που να ξεχωρίζει και να μείνει στα στόματα του κόσμου, επιδιώκοντας να κάνουμε μια επιτυχία που θα μας εξασφάλιζε τη συνέχεια στη δουλειά μας. Το είδα πολύ σύντομα και από τους πρώτους και επαίρομαι γι αυτό, ότι αυτό δεν οδηγεί πουθενά, παρά σε μια επανάληψη και τυποποίηση. Δε βγάζω τον εαυτό μου απέξω. Έκανα κι εγώ παρόμοιες προσπάθειες για επιτυχίες αλλά για πολύ πιο μικρό διάστημα. Τον τελευταίο πάντως καιρό, έκαναν πολλοί συνάδελφοι βουτιά μέσα τους και μπορώ να πω ότι υπάρχουν δίσκοι που τους ζηλεύω. Έχουν απαλλαγεί από τη λογική του «σουξέ» γιατί απλά έτσι κι αλλιώς σήμερα «σουξέ» δε γίνεται, περισσότερο από ένα τραγούδι το χρόνο -από τη δική μας την πλευρά εννοώ. Αφού λοιπόν τίποτε δεν προχωράει με τους τρόπους του παρελθόντος, δεν κάνω το κέφι μου(;) κι αν κάπου συναντηθώ με την επιτυχία. καλώς. Έτσι κι αλλιώς η δισκογραφία δεν ξέρω πόσους αφορά σήμερα. Το προηγούμενο παρολ' αυτά εγχείρημά μου, πιστεύω ότι αφορούσε ανθρώπους που είχαν παρόμοιους προβληματισμούς με μένα ενώ η νέα δουλειά, όντας πιο εσωτερική -γιατί αγγίζει ένα θέμα πολύ ιδιαίτερο- είναι πιο κοντά στις σκέψεις όλων των ανθρώπων, αφού όλοι υπήρξαμε γιοι ή κόρες. Αν θα γίνουμε πατεράδες ή μανάδες είναι άλλο θέμα. Η ματιά, η προσωπική κατάθεση έχει σημασία και τίποτε άλλο. Εγώ, με την ιδιότητα και του πατέρα νομίζω ότι μπόρεσα να μπω στη μέση. Βέβαια, δεν είμαι πια γιος κανενός.

Ας μιλήσουμε λίγο για τους Ιππείς. Η μουσική έχει τελειώσει;
Λέω ναι, μετά φόβου Θεού, αφού δεν θεωρώ ποτέ ότι κάτι τελειώνει ...Στο Γιώργο Αρμένη χρωστάω πάρα πολλά γιατί είναι από τους ανθρώπους που μου δίνουν και καταλαβαίνω από την αρχή. Χωρίς να έχει ιδέα από μουσική -έχοντας όμως ένα ισχυρό μουσικό ένστικτο πάντα- τελικά, με κάνει να αντιλαμβάνομαι απόλυτα, τι ακριβώς ζητάει. Έτσι, με τις παρατηρήσεις του και τις διορθώσεις του, έχουμε ολοκληρώσει τη μουσική του έργου. Νομίζω ότι αυτή η παράσταση θα είναι η έκπληξη του καλοκαιριού. Δεκαπέντε νέα αγόρια του χορού με μεγάλο ταλέντο, πλάι σε σπουδαίους ηθοποιούς που ενσαρκώνουν τους ρόλους, μια φρέσκια σημερινή μετάφραση του Γεωργουσόπουλου και μια προσέγγιση από μένα, ώστε από τα χορικά να μη χαθεί ούτε μια λέξη. Εμένα, μου άρεσαν ή δε μου άρεσαν δουλειές συναδέλφων μου, με ένα κριτήριο: αν ο λόγος έφτανε στα αυτιά μου. Έτσι κι εγώ, εδώ... αφέθηκα στο λόγο του ποιητή, φροντίζοντας ώστε να μη χαθεί ούτε μια λέξη.
Θα κυκλοφορήσει και αυτή η δουλειά.

Το κείμενο αυτής της κωμωδίας τι σου άφησε;
Έχω δει όλες τις κωμωδίες του Αριστοφάνη που έχουν παιχτεί και έχω δουλέψει σε τρεις: τους Βατράχους με το Γιάννη Μόρτζο και τον Κώστα Καζάκο, στους Αχαρνείς με το Γιώργο Αρμένη και τώρα στους Ιππείς. Γνωρίζοντας, λοιπόν, τα έργα του Αριστοφάνη, θεωρώ ότι οι Ιππείς είναι το πιο πολιτικό έργο του. Ειδικά, οι δύο παραβάσεις του είναι εξαιρετικές. Εκεί, λέγονται πράγματα, που νομίζεις ότι ανοίγοντας σήμερα μια εφημερίδα θα τα δεις. Το έργο αυτό, ως εξόχως πολιτικό, με ενδιέφερε ιδιαιτέρως. Το θέμα του δικομματισμού, της διαδοχής και της εναλλαγής στην εξουσία δύο ανθρώπων που τελικά είναι και οι δύο φαύλοι, είναι πολύ σημερινό. Δε θέλω να το προσαρμόσω στα καθ' ημάς, αλλά δες τον τρόπο που μια τάξη ανθρώπων, όπως τότε οι ιππείς και σήμερα ομάδες συμφερόντων, ανεβοκατεβάζουν κυβερνήσεις μόνο και μόνο για να εξυπηρετηθούν τα δικά τους συμφέροντα και πώς ντύνουν αυτά τα συμφέροντα με μια επίφαση δημοκρατίας, με μια επιστροφή στο υγιές παρελθόν.

Παραστάσεις για το καλοκαίρι;
Έχω ήδη ξεκινήσει από τη Νέα Φιλαδέλφεια την Πρωτομαγιά, έπαιξα στην Κύπρο. Στις πέντε Ιουνίου, Ημέρα του Περιβάλλοντος ήμουν στο Μοσχάτο. Για το υπόλοιπο του καλοκαιριού, υπάρχει σειρά παραστάσεων σε όλη την Ελλάδα. Θα παίξω και στην Αρχιτεκτονική δύο διήμερα για να δέσει η μπάντα. Είχα ανάγκη φέτος να εμφανιστώ σε μια μουσική σκηνή. Φέτος, δούλεψα πολύ για το θέατρο, έκανα 4 παραστάσεις το χειμώνα με πολλή δουλειά, είχα και την παράσταση της Πάτρας και δεν ήθελα να κάνω άλλα πράγματα. δεν μπορούσα. Έτσι, τα άφησα όλα για το φετινό καλοκαίρι και ταυτόχρονα θέλω να ετοιμαστώ για την μεταφορά της παράστασης αυτής στην Αθήνα, στα τέλη του Οκτώβρη.

Με τι θα 'θελες να κλείσουμε;
Να κλείσουμε με ότι θέλεις εσύ.

Πες μου ένα ρεφρέν που τραγουδάς...
Τελευταία θυμάμαι ένα τραγούδι της Ελένης (σ.σ Βιτάλη) που τραγουδάμε στις συναυλίες: «Είμαι εξάρτημα εγώ της μηχανής σας κι ο γιος μου τ' ανταλλακτικό, θα 'ναι εντάξει μια ζωή στη δούλεψή σας είναι από άριστο υλικό».

...Θα ήθελα να ανοίξουμε τα αυτιά μας και να ακούσουμε τα παιδιά μας. Έχουμε να μάθουμε από αυτά. Αν νομίζουμε ότι εμείς διδάσκουμε στα παιδιά μας, πλανιόμαστε πλάνην οικτρά. Πρέπει, λοιπόν, να είμαστε λιγότερο απόλυτοι και λιγότερο βέβαιοι, γιατί οι ανατροπές στη ζωή είναι συχνές...