Απολαύστε υπεύθυνα


 

 

 

Πάμε Θέατρο


 

Κρίστοφερ Μάρλοου

Η τραγική ιστορία του Δρ. Φάουστους Ο Εβραίος της Μάλτας


Η τραγική ιστορία του Δρ. Φάουστους του Κρίστοφερ Μάρλοου

The tragical History of Dr. Faustus by Christopher Marlowe (1588 / 1589)

Σκηνοθεσία: Γιώργος Μιχαηλίδης
Μετάφραση: Χριστίνα Μπάμπου-Παγκουρέλη
Μουσική επιμέλεια: Δανάη Ευαγγελίου
Επιμέλεια ήχων: Φανή Σιώρη
Ρύθμιση ήχου: Γιώτα Κασάρα
Παραγωγή: Δημήτρης Φραγκουδάκης
Παίζουν με τη σειρά που ακούγονται οι ηθοποιοί:
Άρτο Αρπαϊάν, Νίκος Γαροφάλλου, Ακίνδυνος Γκίκας, Γιώργος Λιάντος, Γιάννης Μαυριτσάκης, Σπύρος Μπιμπίλας, Ζαχαρίας Ρόχας, Κώστας Τριανταφυλλόπουλος, Μηνάς Χατζησάββας (Φάουστους), Κώστας Γαλανάκης (Μεφιστοφελής).
Ηχογράφηση 1983
*Από το αρχείο της ΕΡΤ

Ηχητικό Ντοκουμέντο
Θεατρική παράσταση:
Η τραγική ιστορία του Δρ. Φάουστους του Κρίστοφερ Μάρλοου
Διάρκεια: 1:52:20

*Με αριστερό κλικ: Άνοιγμα αρχείου (live), με δεξί κλικ -αποθήκευση ως-: ή -αποθήκευση προορισμού ως- για την αποθήκευση του αρχείου.

Yπόθεση:
Η τραγική ιστορία του Δόκτορος Φάουστους παίχτηκε για πρώτη φορά το 1588 (ή 1589) με μεγάλη επιτυχία. Είναι η ιστορία ενός λόγιου της Αναγέννησης που πουλάει την ψυχή του στο Διάβολο. Ο Δόκτωρ Φάουστους εκφράζει δραματικά με έντονη δριμύτητα το δίλημμα ενός ανθρώπου παγιδευμένου σε δύο κόσμους. Ένας γενναίος καινούργιος κόσμος "του κέρδους και της ηδονής" έχει ανακαλυφθεί. Αλλά ποιο είναι το τίμημα; Ο Φάουστους προκαλεί το άπειρο: επιδιώκει να ελέγξει ένα διάστημα και μια διάσταση που δεν του ανήκουν δικαιωματικά. Ο πόθος του για προσωπική αθανασία και για μια χωρίς όρια αυτοκρατορία είναι μια αυθάδης απόρριψη όλων των επίγειων περιορισμών του χρόνου και του χώρου.

Οι ιστορίες για έναν άνθρωπο που πουλάει την ψυχή του στον διάβολο εντοπίζονται σε ουκ ολίγες λαϊκές παραδόσεις. Άλλωστε, η ιδέα ότι κάποιος συνδιαλέγεται με το κακό αποσκοπώντας σε ένα -διόλου ευκαταφρόνητο- ίδιον όφελος έχει μια διαχρονική γοητεία. Και, βέβαια, η πιο γνωστή περίπτωση τέτοιας ανίερης συμφωνίας είναι εκείνη του Φάουστ στο ομώνυμο έργο του Γκαίτε.
Σε αυτήν ο Διάβολος-Μεφιστο­φελής με τα μαγικά του τεχνάσματα δεν δυσκολεύεται να πείσει τον πρωταγωνιστή ότι μπορεί να του δώσει ξανά τα νιάτα του, με αντάλλαγμα εκείνος να του πουλήσει την ψυχή του. Σε κάθε περίπτωση, το πρότυπο του Φάουστ βασίζεται σε ένα υπαρκτό ιστορικό πρόσωπο που γεννήθηκε γύρω στο 1480 στο Κίντλιγκεν της Γερμανίας και αυτοπαρουσιαζόταν ως Μάγιστρος Γεώργιος Σαμπέλικους, Φάουστους υιός, «κεφαλή των νεκρομαντών, αστρολόγος, χειρομάντης, αερομάντης, πυρομάντης, δεύτερος στην υδρομαντεία».
Εικάζεται ότι έχαιρε σημαντικής αναγνώρισης ως αστρολόγος, αφού οι Γερμανοί πρίγκιπες τον πλήρωναν ένα ποσό εφάμιλλο της αξίας ενός αλόγου, για ένα μόνο ωροσκόπιο! Σίγουρα ο πραγματικός Φάουστους ήταν μια ξεχωριστή -και αμφιλεγόμενη- φυσιογνωμία της εποχής του που περιπλανιόταν σε όλη τη Γερμανία και ήταν ευρύτερα αποδεκτός για τις επιδόσεις του στις μαντικές τέχνες.
Όταν πέθανε από μια αιφνίδια έκρηξη χημικών κατά τη διάρκεια ενός πειράματος, η φήμη του άρχισε να αποκτάει μυθικές διαστάσεις. Το 1587, ο Σπίης, ένας βιβλιοπώλης στη Φραγκφούρτη, δημοσίευσε την «Ιστορία της επάρατης ζωής και του αντάξιού της θανάτου του Δόκτορος Ιωάννου Φάουστους», που μεταφράστηκε σχεδόν αμέσως στα αγγλικά. Ο συγγραφέας αυτής της ιστορίας συγκέντρωσε ό,τι άκουσε και διάβασε για τον Φάουστους: από τις περιπέτειές του στις βασιλικές αυλές μέχρι την «αφοσίωσή» του στον Διάβολο. Ο Φάουστους, μέσα από εκείνες τις σελίδες, αναδεικνύεται ως μια πληθωρική προσωπικότητα καταδικασμένη να αναζητάει τη γνώση με κάθε τίμημα. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο που ο Κρίστοφερ Μάρλοου (1564-1593) εντυπωσιάστηκε από αυτήν τη διαχρονική επικαιρότητα του πόθου για πλήρη γνώση, δράση, αλλά και ηδονή.

Κάπως έτσι προέκυψε η «Τραγική ιστορία της ζωής και του θανάτου Δόκτορα Φάουστους» (1588 ή 1589) του Μάρλοου. Αυτό που κατάφερε ο Άγγλος συγγραφέας ήταν να εκσυγχρονίσει τον μεσαιωνικό διάβολο, με τον Μεφιστοφελή να είναι πολύξερος και να γνωρίζει σε βάθος τη θεολογία του αντιπάλου του, ενώ σίγουρα αποδεικνύεται πιο επιδέξιος από τον Φάουστους στη διαλεκτική. Όσο για τον Φάουστους, συνενώνει εξαιρετικά -μέσα σε μία μοναδική προσωπικότητα- την απεριόριστη δυνατότητα του ανθρώπου τόσο για το καλό όσο και για το κακό.
Ώσπου, έρχεται ο «Φάουστ» του Γκαίτε δύο  αιώνες αργότερα για να υπονομεύσει ανεπανόρθωτα την πάλαι ποτέ δοξασία ότι υπάρχουν δύο αντιθετικές δυνάμεις -το καλό και το κακό- που αντιμάχονται η μία την άλλη. Για τον Γκαίτε, το κακό δεν είναι τίποτα άλλο παρά η άλλη όψη του καλού, ένα μέρος της υπόστασής του.
Ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (1749-1832) ήταν περίπου είκοσι χρόνων όταν άρχισε να δουλεύει τη βασική υπόθεση του πρώτου μέρους του δικού του Φάουστ -προφανώς είχε και εκείνος μία εμμονή με την παλιά ιστορία του Δόκτορα Φάουστους- για να ολοκληρώσει το δεύτερο και τελευταίο μέρος του έργου το 1831, λίγο πριν από το θάνατό του. Το διαχρονικό και πρωτοποριακό αυτό έργο γεννήθηκε μέσα από τους συσχετισμούς και τους όρους της κοσμοθέασης την οποία, σταδιακά, απέκτησε ο Γκαίτε.
Η άνιση αναμέτρηση του Φάουστ με τον Μεφιστοφελή, αποτελεί, στην ουσία, την αναμέτρηση του καλού -που εντούτοις εμπεριέχει το κακό- με το κακό το οποίο ωστόσο επιφέρει το καλό. Υπ' αυτήν την έννοια, ούτε ο Φάουστ είναι αθώος, αφού έχει απηυδήσει βλέποντας ότι η γνώση -με τη συμβατική έννοια της συσσώρευσης πληροφοριών και της ανάλυσής τους- δεν οδηγεί πουθενά: Είναι αυτή η παρατεταμένη αίσθηση της ματαιότητας η οποία εξαναγκάζει τον Φάουστ να στραφεί στον Μεφιστοφελή, εκείνον που πρεσβεύει το κακό, μήπως βρει προς αυτήν την κατεύθυνση μια διέξοδο στη ζωή του. Και πράγματι, όταν ο Μεφιστοφελής εμφανίστηκε, ο Φάουστ ζήτησε να συνάψει συμμαχία μαζί του και ν' αποκτήσει έτσι πρόσβαση στις απόκρυφες δυνάμεις του.
Με βάση τούτη τη συμφωνία -και με αντάλλαγμα την ψυχή του Φάουστ- ο Μεφιστοφελής τον πήρε και τον οδήγησε μακριά. Είναι μέσα από αυτήν την περιπλάνηση που ο ήρωας ανακαλύπτει μία γνώση που δεν ήξερε ότι υπήρχε, βιώνει καταστάσεις και συναισθήματα πρωτόγνωρα, ανακαλύπτει τις άγνωστες πτυχές ενός κόσμου του οποίου την ουσία αγνοούσε. Ο Γκαίτε επανεξετάζει και ενίοτε κομματιάζει ιδέες, αξιώματα, δόγματα και προκαταλήψεις μιας ολόκληρης εποχής. Ο Φάουστ, με τη βοήθεια του Μεφιστοφελή, ξεπερνάει τις ηθικές αναστολές του. Ακόμη περισσότερο, θέλοντας να αποκτήσει τη μεγαλύτερη δυνατή εμπειρία, ζητάει από τον Μεφιστοφελή να τον κάνει νέο. Στη διάρκεια του έργου αρχίζει και πάλι να γερνάει: Γερνάει και πεθαίνει. Με άλλα λόγια, όχι μόνο είμαστε αμετάκλητα καταδικασμένοι να πεθάνουμε, αλλά ο θάνατος δεν είναι παρά η άλλη όψη της ζωής: Ένα αναπόσπαστο μέρος της, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που το κακό είναι η άλλη όψη του καλού, ένα -δηλαδή- μέρος της υπόστασής του.

 

Κρίστοφερ Μάρλοου

Ο Κρίστοφερ Μάρλοου (Christopher Marlowe) γεννήθηκε το 1564 Καντέρμπερι της Αγγλίας. Ήταν θεατρικός συγγραφέας, ποιητής, ηθοποιός και μεταφραστής, ο σπουδαιότερος πρόδρομος του Σαίξπηρ στην αγγλική δραματουργία, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε την εποχή των Ελισαβετιανών χρόνων. Ένα από τα σημαντικά επιτεύγματα του Μάρλοου ήταν ότι καθιέρωσε τον ανομοιοκατάληκτο στίχο στη δραματική ποίηση. Ο Μάρλοου είχε τραγικό και πρόωρο τέλος, όταν δολοφονήθηκε μετά από καβγά σε ταβέρνα. Τέλος ο Μάρλοου θεωρείται ως ένας από τους συγγραφείς ορισμένων έργων του Σαίξπηρ σύμφωνα με μελέτη του ιστορικού της τέχνης Τζέιμς Σαπίρο.
Ο Μάρλοου είχε τεράστια και πολύπλευρη μόρφωση, αστείρευτη φαντασία, ανυπότακτο πνεύμα, έντονη αίσθηση ενός ηθικού συστήματος αξιών, ωστόσο πλήρως αποστασιοποιημένου από τη θρησκευτικότητα. Ταυτόχρονα είχε έντονη την επιθυμία να βλασφημεί κάθε τι που ερχόταν σε αντίθεση με το σύστημα σκέψης του και να καυγαδίζει με τους ανθρώπους που το εξέφραζαν. Ο Τόμας Στερνς Έλιοτ αποκάλεσε τον Μάρλοου ως "τον πιο βαθυστόχαστο, τον πιο βλάσφημο από τους συγχρόνους του" και "το πιο φιλοσοφημένο, αν και ανώριμο, πνεύμα από τους ελισαβετιανούς δραματικούς συγγραφείς".
Παρά την οπωσδήποτε σύντομησυγγραφική του ιδιότητα, λόγω της απρόσμενης δολοφονίας του μόλις στα 29 του χρόνια, ο Μάρλοου συνέγραψε πολλά αλλά και υψηλής ποιότητας έργα. Σε ηλικία 23 ετών (1587) είχε ήδη γράψει το θεατρικό έργο Ταμερλάνος και είχε μεταφράσει από τα Λατινικά τις Ελεγείες του Οβιδίου και το πρώτο βιβλίο από τα Φαρσάλια του Λουκανού. Την ίδια περίοδο έγραψε το Διδώ η βασίλισσα της Καρχηδόνας (Dido, Queen of Carthage) σε συνεργασία με τον Τόμας Νας (Nashe) έργο που κυκλοφόρησε το 1594. Τα δύο μέρη του Ταμερλάνου κυκλοφόρησαν ανώνυμα το 1590. Αξίζει να σημειωθεί πως ο εκδότης του έργου παρέλειψε μερικά αποσπάσματα που θεωρούσε ότι δεν συμβάδιζαν με την ιστορία στην οποία είχε στηριχθεί το έργο. Κανένα άλλο έργο εκτός των δύο προαναφερθέντων δεν κυκλοφόρησε ενόσω ο Μάρλοου ζούσε. Ακολούθησε (1598) το ημιτελές ποίημα του Ηρώ και Λέανδρος που βασίζεται στο ομώνυμο δράμα της ελληνικής μυθολογίας, ένα από τα καλύτερα της Ελισαβετιανής εποχής αντίστοιχο του μεγαλείου της ποίησης του σύγχρονού του Έντμουντ Σπένσερ.
Ο Δόκτωρ Φάουστους, που είναι το επόμενό του έργο, εντάσσεται στην παράδοση του ηθικοπλαστικού θεάτρου της βρετανικής σκηνής. Είναι ένα έργο με ηθικά προστάγματα όπου ο πειρασμός, η πτώση και η καταδίκη σε αιώνια κόλαση καταδεικνύουν τη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης διάνοιας και ψυχής. Στον Ταμερλάνο περιγράφει μια ιστορία όπου ο βασικός πρωταγωνιστής είναι ο στρατηλάτης Ταμερλάνος ένας Σκύθης βοσκός που αποκτά το στέμμα της Περσίας και κατατροπώνει όλες τις μεγάλες δυνάμεις της μέσης Ανατολής και βορείου Αφρικής. Στο έργο αυτό ο Μάρλοου εξυμνεί και θαυμάζει το μεγαλείο της τυφλής και ανυπότακτης δύναμης, της νεότητας και της θέλησης χωρίς να ασχολείται με τις ιστορικές αιτιάσεις του φαινόμενου «Ταμερλάνος». Οι λεπτομέρειες του έργου είναι εκπληκτικές και αποδεικνύουν την τεράστια ευρύτητα γνώσεων του Μάρλοου με δεδομένο ότι εκείνη την εποχή πολύ λίγα πράγματα ήταν γνωστά για τη ζωή των Μουσουλμάνων της περιοχής. Αξίζει να σημειωθεί πως στο ανέβασμα του έργου αυτού στο Λονδίνο ασκήθηκε λογοκρισία λόγω της ασέβειας που έδειχνε στον Μωάμεθ.
Στον Εδουάρδο Β και Στη σφαγή στο Παρίσι μεταφέρει στο θέατρο ορισμένα ιστορικά γεγονότα που αφορούν στην Αγγλία και στη Γαλλία ενώ στον Εβραίο της Μάλτας Εβραίοι, Τούρκοι και Χριστιανοί βρίσκονται στον ίδιο γεωγραφικό χώρο και αγωνίζονται να διατηρήσουν την αυτονομία και ταυτότητα τους. Ο Μάρλοου υπηρέτησε τη Βασίλισσα Ελισάβετ από το 1584 ώς το θάνατό του σε μυστική αποστολή για το καλό της χώρας του. Ο θάνατος του συνέβη υπό περίεργες συνθήκες, όταν πιθανότατα ενεπλάκη σε καβγά σε ταβέρνα με ένα αμφίβολης ποιότητας πρόσωπο, μέλος της συντροφιάς του. (Πηγή: Βικιπαίδεια).

Θεατρικά έργα:
-Ταμερλάνος ο Μέγας (Tamburlaine the Great) το 1590.
-Η τραγική ιστορία του δόκτορα Φάουστους (The Tragical History of D. Faustus) το 1604.
-Η πολυτάραχη βασιλεία και ο οικτρός θάνατος του Εδουάρδου Δευτέρου, βασιλιά της Αγγλίας (The troublesome Raigne and Lamentable Death of Edward Second, King of England) το 1594.
-Η πασίγνωστη τραγωδία του πλούσιου Εβραίου της Μάλτας (The Famous Tragedy of the Rich Jew of Malta) το 1633.
Ποιήματα:
-Ηρώ και Λέανδρος (Hero and Leander) το 1598




Ο Εβραίος της Μάλτας του Κρίστοφερ Μάρλοου

The Jew of  Malta by Christopher Marlowe (1633)

Σκηνοθεσία: Άννα Δεβάρη
Μετάφραση και ραδιοφωνική προσαρμογή: Βούλα Δαμιανάκου
Μουσική επιμέλεια/σύνθεση: Γιάννης Ζουγανέλης
Επιμέλεια ήχων: Δανάη Ευαγγελίου
Ρύθμιση ήχου: Δημήτρης Πουλόπουλος
Παίζουν με τη σειρά που ακούγονται οι ηθοποιοί:
Νίκος Γαροφάλλου, Δάνης, Δημήτρης Κοντογιάννης, Γκίκας Μπινιάρης, Αλέξης Μίνγκας,  Κώστας Αρζόγλου, Μαρία Αλιφέρη, Μαρία Δημητριάδου, Γιώργος Νέζος,
Αγαπητός Μαντολιός, Αλέξης Γεωργίου, Φοίβος Ταξιάρχης, Νάσος Κεδράκας, Πόπη Κόντου, Μαίρη Λαλοπούλου, Γιώργος Μπάρτης.
Ηχογράφηση 1979
*Από το αρχείο της ΕΡΤ

Ηχητικό Ντοκουμέντο
Θεατρική παράσταση:
Ο Εβραίος της Μάλτας του Κρίστοφερ Μάρλοου
Διάρκεια: 1:46:06

*Με αριστερό κλικ: Άνοιγμα αρχείου (live), με δεξί κλικ -αποθήκευση ως-: ή -αποθήκευση προορισμού ως- για την αποθήκευση του αρχείου.

Yπόθεση:
Ο
Εβραίος της Μάλτας παίχτηκε για πρώτη φορά το 1588 (ή 1590). Ο κεντρικός ήρωας, ο Βαραβάς, που η πρώτη του εμφάνιση στη σκηνή, με την ψεύτικη μύτη, προσδιορίζει τον υπερβολικό χαρακτήρα του έργου, συγκεντρώνει πάνω του όλα τα γνωστά στερεότυπα περί «κακού εβραίου», καταλήγοντας να τα παρωδεί σε μέγιστο βαθμό.
Τα πρόσωπα του έργου συγκροτούν πινακοθήκη αχρείων. Ο Κρίστοφερ Μάρλοου δεν πιστεύει στην έμφυτη καλωσύνη του ανθρώπου. Γι' αυτόν ο άνθρωπος είναι θηρίο προικισμένο με νου και λογική, και οι συνθήκες όπου ζει τον αναγκάζουν να αναπτύξει όσο πονηριά και κακία διαθέτει για να επιζήσει. Στον «Εβραίο της Μάλτας» δεν υπάρχει καμιά μεταφυσική του κακού· σ' αυτό το σημείο, και όχι μόνο σ' αυτό, ο Μάρλοου βρίσκει τη συνέχειά του στον Μπρέχτ: δεν μπορεί να είσαι καλός σ' έναν κόσμο κακό. Τα πρόσωπα που πλευρίζουν τον Βαραβά για οικονομικούς, κοινωνικούς ή σεξουαλικούς λόγους, προσπαθούν να πετύχουν το στόχο τους με πανουργία. Μ' αυτήν την κωμωδία του κακού ο Κρίστοφερ Μάρλοου γράφει την τραγωδία μιας ολόκληρης κοινωνίας: άρχοντες και υπηρέτες, παπάδες και πόρνες, κατακτητές και κατακτημένοι, εχθροί και σύμμαχοι, όλοι όσοι εμπλέκονται άθελά τους στην εκδικητική μανία του Βαραβά, διακλαδίζουν τον βασικό κορμό της δράσης σε όλα τα κοινωνικά κακά. Στο τέλος κερδίζει ο πιο πανούργος.
Ο Μάρλοου χρησιμοποίησε ένα πρόσωπο επιτομή του αντιεβραΐσμού για να στιγματίσει την ασυνέπεια μεταξύ θεωρίας και πράξης των χριστιανών ειδικά, των ανθρώπων γενικότερα. Από την άλλη πλευρά, τον διαστρεβλωμένο Machiavelli του Προλόγου τον διαδέχεται στο ίδιο το πνεύμα του έργου ο αυθεντικός στοχαστής της αναγέννησης, με τη διαπίστωση πως η θρησκεία δεν είναι «παιχνίδι για τα μικρά παιδιά», παρά, εντέλει, εργαλείο πολιτικής.





   



Απολαύστε υπεύθυνα




   

Copyright © ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ Ως3
Aνάπτυξη & Yλοποίηση: Ως3 Π.Ο.Ε.Α.Μ.
Πρότυπη Οικολογική Εκδοτική Αγροτουριστική Μονάδα Ως3