Απολαύστε υπεύθυνα


Αφιερώματα
Oι άνθρωποι που ήθελαν
να αλλάξουν τον κόσμο!
Αφιερώματα
Oι άνθρωποι που ήθελαν
να αλλάξουν τον κόσμο!
Αφιερώματα
Oι άνθρωποι που ήθελαν
να αλλάξουν τον κόσμο!
Αφιερώματα
Oι άνθρωποι που ήθελαν
να αλλάξουν τον κόσμο!

 

 

 

Πάμε Θέατρο


 

Φάνης Καμπάνης

Δυνατοί άνεμοι του Φάνη Καμπάνη
Strong Winds by Fanis Kampanis
Αφιέρωμα
στην Μακρόνησο από το Ως3

Σκηνοθεσία: Φοίβος Ταξιάρχης
Μετάφραση και ραδιοφωνική προσαρμογή: Παύλος Μάτεσις
Μουσική:
Από την Τρίτη Συμφωνία του Μίκη Θεοδωράκη
Επιμέλεια ήχων: Γίτσα Βαλμά
Ρύθμιση ήχου: Νίκος Χανιώτης
Παραγωγή: Βίκυ Μουνδρέα
Παίζουν οι ηθοποιοί εξόριστοι (τότε) στην Μακρόνησο:
Μάνος Κατράκης,  Κώστας Μπαλοδήμας, Γιώργος Γιολάσης, Μαλαίνα Ανουσάκη, Λεωνίδας Βαρδαρός, Μάνος Βενιέρης, Γιώργος Βρασιβανόπουλος, Γιώργος Γιόβας, Θάνος Γραμμένος, Γιάννης Καλατζόπουλος, Λάκης Κέλας, Δημήτρης Κούκης, Κυριάκος Παπαδημητρίου, Μύρτα Πολύζου, Ταϋγέτη (Μπασούρη), Φοίβος Ταξιάρχης, Μήτσος Τσανάκας, Αιμιλία Υψηλάντη, Χρήστος Τσανάκας (που παίζει και την φυσαρμόνικα).
Από το αρχείο της ΕΡΤ.

Εισαγωγή: Ο Γιάννης Ρίτσος μιλάει για τον Φάνη Καμπάνη.
Επίλογος: Ο Μίκης Θεοδωράκης μιλάει για την «εμπειρία του» στην Μακρόνησο.
Φινάλε: Με το τραγούδι «Ο Εχθρός Λαός-Μακρόνησος» του Ιάκωβου Καμπανέλλη και του Μίκη Θεοδωράκη, με ερμηνευτές τους Βασίλη Παπακωνσταντίνου και Τζένη Καρέζη (1975).

Ηχητικό Ντοκουμέντο
Θεατρική παράσταση:
Δυνατοί άνεμοι του Φάνη Καμπάνη
Διάρκεια: 2:15:28

*Με αριστερό κλικ: Άνοιγμα αρχείου (live), με δεξί κλικ -αποθήκευση ως-: ή -αποθήκευση προορισμού ως- για την αποθήκευση του αρχείου.

 

Μακρόνησος


Μακρόνησος-Του Γιώργου Φαρσακίδη


«Στα δεξιά του δρόμου, ως τη θάλασσα, χέρσο, ξερό απλώνεται το ίσιωμα. Μπροστά μας, ξεχωρίζουνε οι επίσημοι κι ένα γύρω σειρές - σειρές αλφαμίτες, ακίνητοι, βλοσυροί. Πλάι σε ρασοφόρο, ο διοικητής Βασιλόπουλος. Ο λόγος του σύντομος, ειρωνικός: Δεν είναι Νταχάου εδώ, όπως σας είπανε. Για όσους θα γίνουνε Έλληνες.
Κοιτάει το ρολόι του: Έχετε πέντε λεπτά να σκεφθείτε.
Μετά κάποιος μιλάει, ο παπάς νομίζω, για τις «ανοιχτές αγκαλιές της πατρίδος», την «εθνικήν κολυμβήθραν», για μας, τα «παραστρατημένα παιδιά», για το «σκληρό τιμωρό χέρι».
Το μεγάφωνο, ξερό, μεταλλικό, ξερνά ανάκατα απειλές κι υποσχέσεις: Όσοι συμφωνούν, να προχωρήσουν τέσσερα βήματα εμπρός. Βγαίνουνε. Δυο, τρεις, τέσσερις. Βαριά γύρω μας η βουβαμάρα.
Ακόμα ένας. Τα λεπτά περνούν, η προθεσμία τελειώνει. Κανείς! Κανείς!
Οι αλφαμίτες να εκτελέσουν το καθήκον που τους ανέθεσε η πατρίδα. Οι άσπρες ζώνες κινήθηκαν σε παράταξη μάχης. Όπλα τους, κασμαδόξυλα, μπαμπού, σιδηρογωνιές. Οι πρώτοι χτυπημένοι, το πρώτο αίμα.
Η μάζα πισωγυρίζει κατά τη θάλασσα. Σιγά στην αρχή, σφιχτοδεμένη. Μετά σπάει, ξεχύνεται αγριεμένο κοπάδι. Ποδοβολητό, ουρλιαχτά, βλαστήμιες μπερδεύουν με θούρια κι οδηγίες. Πασχίζουν να ξεμοναχιάσουν, να διαλυθούνε το μπουλούκι. Σαν το κατορθώσουν, σκορπά ο κόσμος και ξανασμίγει σ' άλλες ομάδες μικρότερες. Και ξανά και ξανά.
Ασυναίσθητα τότε, κολλάς, γαντζώνεσαι σ' άλλους, να χωθείς μέσα, να γίνεις ένα μαζί τους. Οι ριπές αγριεύουν πιότερο ακόμα. Καμπόσοι πέφτουν στους βράχους, στη θάλασσα. Εκεί μες στα βράχια τους ψαρεύουν και τους τελειώνουνε. Όλο πιο αριές, πιο λιγοστές οι ομάδες. Τρέχεις, πηδάς, σαν τ' αγρίμι, πέρα-δώθε. Πάν' απ' τα βράχια, τα πεσμένα κορμιά. Για πόσο; Πιάστηκε η ανάσα, τα πόδια κόπηκαν. Κι άξαφνα, συνειδητοποιείς τρομερή την αλήθεια: Έμεινες μόνος! Από τώρα και μπρος νιώθεις την ευθύνη να σε βαραίνει προσωπικά. Θα την αντιμετωπίσεις σαν άτομο, φάτσα με φάτσα.»


 

H Μακρόνησος του Μίκη Θεοδωράκη
«...Ήταν πολύς κόσμος, αλλά αν ήμουν μόνος πιθανώς και να σταματούσε η καρδιά μου. Η καρδιά μου εκεί, χτυπούσε σαν πουλί. Δεν μπορούσα να σταθώ.
Δηλαδή, αυτές οι μνήμες, ήταν σαν να πάρουν ένα Εβραίο που επέζησε στο Ολοκαύτωμα, να τον ξαναπάνε να δει το θάλαμο αερίων. Κάτι παρόμοιο κάνανε. Δεν μας ψήνανε στους φούρνους αλλά είναι χειρότερο το μαρτύριο, νομίζω, της απόλυτης απόγνωσης. Το οποίο είχε και από την μορφή του το νησί αυτό.
Ξέρεις, όταν είσαι φυλακισμένος σε νησί,η θάλασσα, από ένα στοιχείο όμορφο, γίνεται το χειρότερο συρματόπλεγμα.Και στην Ικαρία το ίδιο ήτανε. Δεν μπορούσαμε να απολαύσουμε την ομορφιά της θάλασσας. Είναι ένας υδάτινος τοίχος ο οποίος μας έπνιγε.
Στη Μακρόνησο πολύ περισσότερο, όταν μας πηγαίνανε στα βουνά επάνω για τα βασανιστήρια, στις χαράδρες κλπ, ήταν απόλυτη μοναξιά.Στη φυλακή μέσα, ή στην ασφάλεια,ξέρεις ότι πίσω από τους άλλους τοίχους είναι ορισμένοι σύντροφοι σου.Κάποιοι άνθρωποι θα σε ακούσουν. Η μαρτυρία παίζει μεγάλο ρόλο. Εκεί δεν είχες κανέναν. Δηλαδή, να εξαφανιστείς, να πεθάνεις χωρίς να αφήσεις ίχνος πίσω σου, είναι αβάσταχτο.
Αισθανόσουνα εκεί ότι είσαι τίποτα. Ήσουν μόνος σε μια ερημιά, σε ένα βράχο επάνω, στην ερημιά, ήταν σκηνές πολλές αλλά δεν τις έβλεπες και ήταν μακριά η μια με την άλλη. Ήσουν τελείως μόνος. Και ξαφνικά, καθώς κοιμόσουνα, έβλεπες φλόγες, είχανε πετρέλαιο και βάζανε φωτιά στην σκηνή, εκεί που κοιμόσουν.
Και μετά έπεφτε άγριο ξύλο. Πες μου, πως αντέχει αυτός ο άνθρωπος. Στα κλασσικά βασανιστήρια στην Ασφάλεια, είχες την αναμονή και μετά το ξύλο, όσο αντέξεις. Μετά είσαι εξαντλημένος. Και πονάς πολύ. Αλλά αυτό γίνεται μέσα σε δυο-τρεις ώρες. Και πας στο κελί σου πάλι. Στην Μακρόνησο ήταν μήνες, δημιούργησε θύματα τα οποία υποφέρουν ακόμα.
Εγώ έχω φίλο μου, πιο μεγάλο από μένα, έκτοτε παίρνει φάρμακα, έχει κρίσεις γιατί δεχόταν πίεση επάνω σε όλο το νευρικό σύστημα. Υπήρχαν καίκια που πηγαίνανε από την Μακρόνησο στο Λαύριο, για να πάνε τους τρελλαμένους στα νοσοκομεία...».
Μίκης Θεοδωράκης

 




Στρατόπεδα «πειθαρχημένης» διαβίωσης
Οι εκτοπισμένοι μεταφέρθηκαν στην αρχή σε διάφορα νησιά που είχαν χρησιμοποιηθεί ως τόποι εξορίας κατά τον Μεσοπόλεμο, καθώς και στη Λήμνο, τη Θάσο, τη Σαμοθράκη κ.α. Σταδιακά, από το 1947 και μετά, συγκεντρώθηκαν κυρίως στον 'Αη-Στράτη και στην Ικαρία, ενώ οι γυναίκες, που αρχικά ήταν εκτοπισμένες στα ίδια νησιά με τους άνδρες, μεταφέρθηκαν τον Μάρτιο του 1948 στη Χίο και από εκεί, έναν χρόνο αργότερα, στο νησί Τρίκερι στον Παγασητικό κόλπο.
Την εποχή που ο Εμφύλιος διήνυε την πιο σκληρή φάση του, η Κυβέρνηση ψήφισε τον Αναγκαστικό Νόμο 511/1947 που προέβλεπε τη μετατροπή των τόπων εκτόπισης σε στρατόπεδα "πειθαρχημένης διαβίωσης". Οι αρμοδιότητες της Χωροφυλακής διευρύνθηκαν για να καλύψουν καθετί σχετικό με τη διαβίωση των κρατουμένων στο στρατόπεδο. Οι απειλές και τα κρούσματα αυθαιρεσίας αυξήθηκαν. Λίγο νωρίτερα, ο Α.Ν. 509/1947 είχε θέσει εκτός νόμου το ΚΚΕ "και τας παραφυάδας αυτού". 'Ετσι, πολλές οργανώσεις θεωρήθηκαν παράνομες, μεταξύ αυτών και οι Ομάδες Συμβίωσης Πολιτικών Εξορίστων (ΟΣΠΕ).
Την περίοδο 1947-1952 πέρασαν από τη Γυάρο, έναν από τους χειρότερους τόπους εξορίας, συνολικά 14.500 πολίτες καταδικασμένοι από Έκτακτα Στρατοδικεία. Οι κρατούμενοι αυτοί άρχισαν να κτίζουν με καταναγκαστική εργασία τα κτήρια των φυλακών.
Σταδιακά, και επιλεκτικά στην αρχή, οι εκτοπισμένοι μεταφέρθηκαν στα στρατόπεδα της Μακρονήσου, όπου επικρατούσαν τελείως διαφορετικές συνθήκες απ' ό,τι στους υπόλοιπους τόπους εξορίας. Από την άνοιξη του 1947 εγκαταστάθηκαν εκεί τρία τάγματα στρατιωτών, οι οποίοι θεωρούνταν «ύποπτοι» λόγω φρονημάτων. Το καλοκαίρι του 1947 οι στρατιώτες και οι αξιωματικοί που υπηρετούσαν τη θητεία τους σε συνθήκες "αναμόρφωσης" πλησίαζαν τις 10.000.
Ο αριθμός των στρατιωτών αυξομειωνόταν, αλλά άρχισαν να εκτοπίζουν στο νησί και πολίτες, με πρώτους τους περίπου 2.000 «προληπτικώς συλληφθέντας» από τις επιχειρήσεις του Στρατού στην Πελοπόννησο. Τον Νοέμβριο του 1948 δημιουργήθηκε γι' αυτούς το «Δ' Τάγμα». Η μεταφορά των εκτοπισμένων από τους διάφορους τόπους εξορίας στη Μακρόνησο συνεχίστηκε σ' όλη τη διάρκεια του 1949. Το καλοκαίρι του 1949 το «Δ' Τάγμα» αριθμούσε περίπου 10.000 πολίτες.


Γιάννης Ρίτσος, Μάνος Κατράκης στην Μακρόνησο το 1949

 

Η Κυβέρνηση προσπαθούσε να παρουσιάζει τη Μακρόνησο ως τόπο «αναμόρφωσης» των διαφωνούντων. Εντούτοις, οι καταγγελίες στον ελληνικό Τύπο για τα βασανιστήρια και τις συνθήκες διαβίωσης πέρασαν στα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Επιπλέον, η επιτυχία της «αναμόρφωσης» διαψεύσθηκε από τα γεγονότα. Στις εκλογές του 1950 η πλειοψηφία των εκτοπισμένων στήριξε τη «Δημοκρατική Παράταξη» που υποστηριζόταν από την Αριστερά και την κεντρώα ΕΠΕΚ του Νικ. Πλαστήρα, σε ποσοστό πολύ μεγαλύτερο απ' ό,τι στο γενικό εκλογικό σώμα.
Η νέα μετριοπαθής Κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα, εκπροσωπώντας τις δυνάμεις που ήθελαν μια ελεγχόμενη επιστροφή στην πολιτική ομαλότητα μετά την οριστική ήττα του Δημοκρατικού Στρατού, αποφάσισε τον Μάιο του 1950 την κατάργηση των στρατοπέδων για πολίτες στη Μακρόνησο.



 


 




   



Απολαύστε υπεύθυνα




   

Copyright © ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ Ως3
Aνάπτυξη & Yλοποίηση: Ως3 Π.Ο.Ε.Α.Μ.
Πρότυπη Οικολογική Εκδοτική Αγροτουριστική Μονάδα Ως3