Απολαύστε υπεύθυνα


 

 

Πάμε Θέατρο


 

Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε

Φάουστ του Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε
Faust by Johann Wolfgang Goethe (1926)

Σκηνοθεσία: Μήτσος Λυγίζος
Μετάφραση: Κώστας Χατζόπουλος
Ραδιοφωνική προσαρμογή: Νίκος Προεστόπουλος
Οργάνωση παραγωγής: Βίκυ Μουνδρέα
Παίζουν οι ηθοποιοί:
Βάσω Μανωλίδου (Μαργαρίτα), Θάνος Κωτσόπουλος (Φάουστ), Γιώργος Γληνός (Μεφιστοφελής). Αθανασία Μουστάκα, Άννα Ραφτοπούλου, Μήτσος Λυγίζος, Δέσπω Διαμαντίδου, Λούλα Ιωαννίδου, Άλκης Παπάς, Δημήτρης Χατζημάρκος.
Ηχογράφηση 1959
*Από το αρχείο της ΕΡΤ

 
Ηχητικό Ντοκουμέντο
Θεατρική παράσταση:
Φάουστ του Γιόχαν Γκαίτε
Διάρκεια: 1:21:41

*Με αριστερό κλικ: Άνοιγμα αρχείου (live), με δεξί κλικ -αποθήκευση ως-: αποθήκευση αρχείου.

Yπόθεση:
Η σύγκρουση ανάμεσα στο Θεό και το Διάβολο, στο Καλό και στο Κακό, είναι μια πανάρχαια υπόθεση. Ο «Φάουστ», το κλασικό αριστούργημα του μεγάλου γερμανού συγγραφέα Γιόχαν φον Γκέτε, αναφέρεται σ΄ αυτό ακριβώς το θέμα.
Ο σατανικός Μεφιστοφελής βάζει στοίχημα με το Θεό ότι θα καταφέρει να κερδίσει την ψυχή του σεβάσμιου Δρ Φάουστ. Ο Μεφιστοφελής κατεβαίνει στη Γη, παίρνει αρχικά τη μορφή ενός σκύλου και εμφανίζεται μπροστά στο Φάουστ. Με πολλά μαγικά τεχνάσματα ο Μεφιστοφελής πείθει τον Φάουστ ότι μπορεί να του δώσει ξανά τα νιάτα και την ομορφιά του, με αντάλλαγμα να του πουλήσει την ψυχή του. Ο Φάουστ συναντά την όμορφη Μαργαρίτα και προσπαθεί να την κατακτήσει.

O Φάουστ ήταν ιστορικό πρόσωπο που είχε δώσει ήδη στους σύγχρονούς του τροφή για φήμες και θρύλους, προτού εισαχθεί τελικά στο χώρο της ποίησης. Σύμφωνα με τα ντοκουμέντα, ο Φάουστ γεννήθηκε μεταξύ 1460 και 1470 και πέθανε μεταξύ 1536 και 1539. Σύμφωνα με τις παλαιότερες παραδόσεις, καταγόταν από το Χέλμστατ κοντά στη Χαϊδελβέργη, μεταγενέστερες πηγές αναφέρουν ως τόπο καταγωγής το Κνίντλιγκεν στο Μάουλμπρον. Σε αξιόπιστα έγγραφα ονομάζεται Γεώργιος Φάουστους, και αργότερα, στην Ιστορία του Δρος Γιόχαν Φάουστους, αποκτά το μικρό όνομα Ιωάννης. Το όνομα Φάουστ δεν είναι οικογενειακό όνομα, αλλά λατινικό όνομα λογίου, πράγμα που ήταν σύνηθες στην εποχή του ουμανισμού και της μεταρρύθμισης.
Ο Φάουστ καυχιόταν ότι είχε τις πιο απίστευτες μαγικές ικανότητες, στην πραγματικότητα όμως ήταν τυχοδιώκτης και αγύρτης. Από αρκετά ιστορικά ντοκουμέντα προκύπτει ότι διάφοροι ισχυροί άνθρωποι θέλησαν να επωφεληθούν από τον Φάουστ, η αστρολογία τότε θεωρούνταν σοβαρή επιστήμη. Υπάρχουν όμως μαρτυρίες ότι ο Φάουστ κυνηγήθηκε ως ύποπτο υποκείμενο. Ένα ντοκουμέντο του 1539 τον αναφέρει ως νεκρό. Ήδη λίγες δεκαετίες αργότερα δημιουργούνται θρύλοι για τις παράξενες συνθήκες του θανάτου του. Σύμφωνα με κάποιο χρονικό, ο διάβολος στραγγάλισε τον Φάουστ στο Μπράισγκαου. Ο Λούθηρος αναφέρει στους συνδαιτυμόνες του τον Φάουστ, ήδη το 1535 και το 1537, ως κάποιον που κάνει συμφωνία με το Διάβολο. Έχουμε ήδη την ιδέα της συμφωνίας με το Διάβολο, το κεντρικό στοιχείο από την Ιστορία του Δρος Γιόχαν Φάουστους μέχρι τον Γκαίτε και τον Τόμας Μαν.

Στις πιο παλιές ιστορίες για τον Φάουστ, ο πρωταγωνιστής αποτελεί μόνο την ενσάρκωση ενός πεπρωμένου της ψυχής. Ο Γκαίτε δημιουργεί από αυτό έναν ζωντανό άνθρωπο με όλη την αντιφατικότητα της ύπαρξης. Πώς θα μπορούσε όμως ο Διάβολος, που έχει κεντρική σημασία στην παράδοση του Φάουστ, να παρουσιαστεί χωρίς να ακυρώσει ολόκληρο το μύθο του Φάουστ, από ένα πνεύμα του Διαφωτισμού; Πώς θα μπορούσε γενικά να εμφανιστεί με αληθοφάνεια ως δραματικό πρόσωπο το 18ο αιώνα; Αυτή ήταν για τον Γκαίτε η βασική δυσκολία. Έτσι εξηγείται και το γεγονός ότι, μετά την πρώτη φάση της δημιουργίας του έργου, μετά το 1800, ο Γκαίτε διαμόρφωσε έτσι τη συνάντηση του Φάουστ με τον Μεφιστοφελή στις δύο σκηνές του σπουδαστηρίου, ώστε ο Διάβολος να παρουσιάζεται και να ορίζεται με τέτοιον τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται στη μοντέρνα σκέψη και ευαισθησία. Ο Γκαίτε ψυχολογεί το Διάβολο. Ο Μεφιστοφελής γίνεται στο έργο του ένα αρνητικό, μηδενιστικό alter ego του Φάουστ, που εξελίσσεται σε μια συγκεκριμένη φάση τόσο αποφασιστικά ώστε από εκείνο το σημείο δρα μαζί με τον Φάουστ σε όλα τα γεγονότα. Έτσι, από το Διάβολο της θρησκευτικής παράδοσης δημιουργήθηκε η μυθολογική μεταφορά μιας ψυχολογικής, σύγχρονης θέσης. Φτιάχνοντας τον Μεφιστοφελή ως αντίποδα της ιδεαλιστικής-φιλόδοξης ύπαρξης του Φάουστ, ο Γκαίτε εκφράζει την προτίμησή του στις αντιφατικές μορφές και δομές. Στο πλαίσιο της παράδοσης του Φάουστ, αυτή η αντιφατικότητα σημαίνει ότι ο Φάουστ δεν είναι πια ανάμεσα στον ουρανό και την κόλαση, σύμφωνα με τη θεολογική αντίληψη, αλλά βρίσκεται σε εσωτερικό διχασμό. Ο Μεφιστοφελής ενσαρκώνει επομένως ένα διχασμένο αλλά και αξεδιάλυτο και ανυπέρβλητο συστατικό στοιχείο της ίδιας του της ύπαρξης.

Στην παράδοση της ιστορίας του Φάουστ μέχρι την εποχή του Γκαίτε το θηλυκό στοιχείο δεν έχει καμιά ενδιαφέρουσα ανθρώπινη μορφή και καμιά αυτοτελη αξία. Υπηρετεί μόνο τον αισθησιακό πειρασμό στον οποίο πέφτει ο Φάουστ και τον φέρνει πιο κοντά στην κόλαση. Ακόμη και η Ελένη λειτουργεί ως εταίρα στις υπηρεσίες του Μεφιστοφελή. Ο Γκαίτε βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα μεγάλο έργο. Με τη Μαργαρίτα δημιούργησε μια μορφή που συγκινεί ανθρώπινα, που έχει το δικό της τραγικό πεπρωμένο και με τη μοίρα της καταγγέλλει την κυριολεκτικά φονική απέχθεια προς τα «ξεπεσμένα» κορίτσια ως μια απαράδεκτη κατάσταση της εποχής. Ο Γκαίτε δημιούργησε επίσης ένα θηλυκό πλάσμα του οποίου ο αισθησιασμός εμφανίζεται ως φυσικός και με κανέναν τρόπο δεν υποτιμάται ως αμαρτωλός.  

Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε

O Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε γεννήθηκε στη Φραγκφούρτη στις 28 Αυγούστου 1749. Το 1765 πηγαίνει για να σπουδάσει νομικά στη Λειψία, αλλά δείχνει περισσότερο ενδιαφέρον για τη ζωγραφική και συναναστρέφεται καλλιτέχνες. Έπειτα από τρία χρόνια, αιμοπτύσεις τον αναγκάζουν να επιστρέψει στην πατρίδα του. Τα έτη 1770-71 πηγαίνει στο Στρασβούργο, για να ολοκληρώσει τις νομικές του σπουδές. Εκεί αρχίζει να γράφει, κυρίως λυρικά ποιήματα, και πρωτογνωρίζει τον έρωτα, που έμελλε να παίξει πολύ μεγάλο ρόλο στη ζωή του. Το 1773 δημοσιεύει το πρώτο του δράμα: «Γκαιτς φον Μπερλίχινγκεν».

Το 1775 είναι έτος ταξιδιών. Επισκέπτεται την Ελβετία και τη Βαϊμάρη, προσκεκλημένος του Δούκα Καρόλου Αυγούστου όπου και διορίζεται σύμβουλος του ηγεμόνα και υπουργός των Οικονομικών. Κατά τη διετία 1786-87 ταξιδεύει στην Ιταλία. Τις εντυπώσεις του τις περιγράφει στο βιβλίο «Ταξίδι στην Ιταλία». Δουλεύει όμως και το πρώτο μέρος του «Φάουστ». Επιστρέφει στη Βαϊμάρη στις 18 Ιουνίου 1788. Απαλλάσεται από τα κυβερνητικά του καθήκοντα και κρατά την ευθύνη μόνο για τα επιστημονικά ιδρύματα και το Θέατρο της Αυλής. Ο Γκαίτε, το 1806 παντρεύτηκε τη Christiane Vulpius, με την οποία είχε ήδη από το 1789 ένα γιο, χρονιά κατά την οποία ξέσπασε η Γαλλική Επανάσταση, της οποίας υπήρξε θαυμαστής. Ο Φάουστ, το διασημότερο έργο του και το δημιούργημα μιας ολόκληρης ζωής, ολοκληρώθηκε ένα έτος πριν το θάνατο του, ενώ η αυτοβιογραφία του «Ποίηση και Αλήθεια», θεωρείται από τ' αριστουργήματα του γερμανικού πεζού λόγου.
Παράλληλα με τη λογοτεχνία και τη δραματουργία, μελέτησε φυσική, χημεία και ανατομία - ήταν αυτός ο οποίος, 70 χρόνια πριν από τον Δαρβίνο, διατύπωσε την θεωρία της ενότητας και της συνέχειας στη φύση, παρατηρώντας τις μορφολογικές ομοιότητες μεταξύ ειδών. Το δε 1784 ανακάλυψε την ύπαρξη του μη διακρινόμενου (λόγω της απώθησής του στο πρόσθιο τμήμα των άνω γνάθων και της συνοστέωσής του με αυτά) μεσογνάθιου οστού στον άνθρωπο. Η μελέτη της συγκριτικής ανατομίας τον οδήγησε να εισηγηθεί το 1790 ένα νέο κλάδο των επιστημών της φύσης, τη Μορφολογία. Σε μια πραγματεία του, το 1795, ορίζει τη Μορφολογία, ως «αυτοτελή επιστήμη και βοηθητική της Φυσιολογίας που πρέπει να περιλαμβάνει τη διδασκαλία περί της μορφής, σχηματισμού και μετασχηματισμού των οργανικών σωμάτων».
Το 1809 εκδίδει ένα από τα πιο ονομαστά μυθιστορήματά του, τις «Εκλεκτικές συγγένειες». Το 1816 πεθαίνει η γυναίκα του και το 1830 ο γιος του Αύγουστος, που βρίσκεται στη Ρώμη. Ο Γκαίτε ζει πλέον πασίγνωστος και αναγνωρισμένος στη Βαϊμάρη μέχρι το θάνατό του, στις 22 Μαρτίου 1832.

 

Η ταινία

Φάουστ (2011)
του Αλεξάντερ Σοκούροφ
Με τους Γιοχάνες Τσάιλερ, Χάνα Σιγκούλα, Αντουάν Μόνοτ Τζούνιορ, Ιζόλντα Ντισόκ, Γκεόργκ Φρίντριχ, Μαξίμ Μεχμέτ, Τζόελ Κίρμπι.

Χρυσός Λέων 68ου Φεστιβάλ Βενετίας 2011
Οικουμενικό βραβείο κριτικής επιτροπής 68ου Φεστιβάλ Βενετίας 2011
Future Film Festival Digital Award 2011

Ο «Φάουστ» του Σοκούροφ , είναι όπως τονίζει και ο ίδιος ο σκηνοθέτης, εξίσου επικίνδυνος με προσωπικότητες όπως ο Χίτλερ στον Μολώχ,  καθώς είναι δυστυχισμένος!
Και... οι δυστυχισμένοι άνθρωποι, τόνισε ο σκηνοθέτης, είναι οι πιο επικίνδυνοι, όλων!
Κατά τα άλλα, η κινηματογράφιση, ακολουθεί την γνώριμη φιλμική γραφή του Σοκούροφ με αργά υποβλητικά τράβελινγκ, περίεργες λήψεις και υπνωτική ατμόσφαιρα, η οποία σε βυθίζει σιγά σιγά, σε μια ονειρική κόλαση του πραγματικού!
Το κείμενο του Γκέτε είναι κλασσικό, αλλά ο ρώσος δημιουργός δίνει την δική του ερμηνεία μ' έναν από τους καλύτερους εαυτούς του, καταλήγοντας δίπλα σε θερμούς πίδακες και άγρια ηφαιστειακά τοπία.
Ο «Φάουστ» του σαρκάζει τους πάντες και τα πάντα φτύνοντας στο πρόσωπο της μοίρας που ο ίδιος διέγραψε ενώ ορμάει μέσα στην άβυσσο της ύπαρξης χωρίς κανένα όριο και έλεος για τίποτε...

 




   



Απολαύστε υπεύθυνα




   

Copyright © ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ Ως3
Aνάπτυξη & Yλοποίηση: Ως3 Π.Ο.Ε.Α.Μ.
Πρότυπη Οικολογική Εκδοτική Αγροτουριστική Μονάδα Ως3