Oι άνθρωποι που ήθελαν
να αλλάξουν τον κόσμο
Μάνος Χατζιδάκις
Μελίνα Μερκούρη
Μάνος Λοϊζος
Μίκης Θεοδωράκης
Νίκος Καββαδίας
Γιάννης Ρίτσος
Γιώργος Σεφέρης
Ιάκωβος Καμπανέλλης
Τσε Γκεβάρα
Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα
Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι
Νίκος Μπελογιάννης
Άγγελος Σικελιανός
Άρης Βελουχιώτης
Πάμπλο Νερούδα
Ανδρέας Εμπειρίκος
Μπέρτολτ Μπρεχτ
Παύλος Σιδηρόπουλος
Χάρολντ Πίντερ

Μανώλης Αναγνωστάκης

Βλαντίμιρ Λένιν
Μαρία Δημητριάδη

Οδυσσέας Ελύτης

Κώστας Βάρναλης
Κάρολος Κουν
Κώστας Καρυωτάκης
Βασίλης Τσιτσάνης
Νίκος Παπάζογλου
Τζον Λένον
Πάτι Σμιθ
Γεώργιος Καραϊσκάκης
Νίκος Καζαντζάκης
Νίκος Ξυλούρης
Μάνος Ξυδούς
Στρατής Τσίρκας
Φερνάντο Πεσσόα
Νικόλας Άσιμος
Τσαρλς Μπουκόφσκι
Κατερίνα Γώγου


Ειδικά αφιερώματα
Λίνα Νικολακοπούλου
Σταμάτης Κραουνάκης
Κική Δημουλά
Βασίλης Παπακωνσταντίνου
Διονύσης Τσακνής
Νίκος Εγγονόπουλος
Δημήτρης Χορν
Κωνσταντίνος Καβάφης
Θόδωρος Αγγελόπουλος
Θάνος Μικρούτσικος
Αλέξης Μινωτής
Μίμης Πλέσσας
Χάρις Αλεξίου
Δήμητρα Γαλάνη
Θανάσης Βέγγος
Λαυρέντης Μαχαιρίτσας
Σταύρος Ξαρχάκος
Νίκος Γκάτσος
Μάρκος Βαμβακάρης
Γιάννης Τσαρούχης
Κατίνα Παξινού
Μιχάλης Καραγάτσης
Διονύσης Σαββόπουλος
Ελένη Καραϊνδρου
Άντριου Λόιντ Γουέμπερ
Πέδρο Αλμοδόβαρ
Άγαμοι Θύται
Σπείρα Σπείρα
Αγκάθα Κρίστι
Σαλβαντόρ Νταλί
Τζον Μάλκοβιτς
Αντζελίνα Τζολί
Νίνο Ρότα

Aφιέρωμα: Μετάδοση
200 θεατρικών παραστάσεων
από το Ελληνικό και Ξένο Δραματολόγιο




 
Αφιερώματα  

Οι άνθρωποι που ήθελαν να αλλάξουν τον κόσμο!

Fernando Pessoa
Πρώτη παρουσίαση: Αύγουστος 2012
(Τελευταία ενημέρωση 27/09/16)

Αφιέρωμα Εργογραφία Βιογραφικό Video

Φερνάντο Πεσσόα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ ΒΙΔΑΛΗΣ
ΚΕΙΜΕΝΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ, ΘOΔΩΡΟΣ ΚΟΥΛΟΥΜΠHΣ, ΖΩΗ ΠΟΛΙΤΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΑΡΧΕΙΟ ΩΣ3
ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΗΣ ΔΟΥΚΑΣ

...«Από την αρχή του κόσμου με υβρίζουν και με συκοφαντούν. [.] Αλλά εγώ δεν είμαι αυτός που νομίζουν. Οι Εκκλησίες με μισούν. Οι πιστοί τρέμουν στο όνομά μου. Αλλά, είτε το θέλουν είτε όχι, έχω ένα ρόλο στον κόσμο. Δεν είμαι ούτε ο εξεγερμένος εναντίον του Θεού ούτε το πνεύμα που αρνείται. Είμαι ο Θεός της Φαντασίας, απολωλώς γιατί δεν δημιουργώ»...

Τραγούδι: Amelia Muge - Nevoeiro
Διάρκεια: 02:02 - (701KB)
Στίχοι: Fernando Pessoa
Μουσική: Amelia Muge

Ο Φερνάντο Πεσσόα (Fernando Antοnio Nogueira de Seabra Pessοa) ήταν Πορτογάλος ποιητής και συγγραφέας. Γεννήθηκε στη Λισαβώνα το 1888.
Χάνει νωρίς τον πατέρα του. Γρήγορα η μητέρα του ξαναπαντρεύεται με έναν διπλωμάτη που διορίζεται στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής. Η οικογένεια τον ακολουθεί και έτσι ο Πεσσόα θα αρχίσει και θα ολοκληρώσει τις σπουδές του στην αγγλική γλώσσα και θα αποκτήσει μια στέρεη αγγλική λογοτεχνική παιδεία.
Το 1903 μπήκε πρώτος στο πανεπιστήμιο του Κεηπ Τάουν, κερδίζοντας και το Βραβείο της Βασίλισσας Βικτωρίας για την αγγλική γλώσσα.
Το 1905 επέστρεψε στην Πορτογαλία, και μετά από μια αποτυχημένη απόπειρα να σπουδάσει φιλολογία στη Λισαβώνα, εγκατέλειψε τις σπουδές του και μπήκε στο εμπορικό κύκλωμα για να εξασφαλίσει τα προς το ζην. Αντιπρόσωπος διάφορων εμπορικών οίκων στη Λισαβώνα, έζησε μια ζωή εργένης, συγκατοικώντας αρχικά με τη θεία του, και αργότερα με την ετεροθαλή αδελφή του.
Το μεγαλύτερο μέρος του σπουδαίου έργου του έμεινε αδημοσίευτο ως το θάνατο του, 29 Νοεμβρίου 1935. Ως τότε, ο Πεσσόα είχε δημοσιεύσει το πρώτο του βιβλίο στα Πορτογαλικά, με τίτλο Mensagem, δύο πλακέτες με αγγλικά ποιήματα -γιατί ο Πεσσόα ήταν δίγλωσσος και έγραφε με μεγάλη άνεση στην αγγλική γλώσσα- καθώς και μερικά λογοτεχνικά και πολιτικά μανιφέστα. Ήταν επίσης γνωστός ως εκδότης της επιθεώρησης Athena (1924-25), και ως συνεργάτης σε διάφορα πρωτοποριακά έντυπα, και κυρίως στο Orpheu (1915), όργανο του μοντερνιστικού κινήματος.
Μετά το θάνατο του (από κολικό του νεφρού), τα άπαντα του εκδόθηκαν σε οκτώ τόμους, υπογραμμένα με τα διάφορα ψευδώνυμα που χρησιμοποιούσε κατά καιρούς ο Πεσσόα και που, όπως έλεγε, εξέφραζαν τις διάφορες προσωπικότητες που συνυπήρχαν μέσα του: του «Αλβέρτο Καρέιρο», του «Αλβάρο δε Κάμπος» και του «Ρικάρδο Ρέις».
Σε ηλικία δεκαεπτά ετών επιστρέφει στη Λισαβώνα, που δεν θα την εγκαταλείψει ποτέ. Διαλέγει το επάγγελμα του συντάκτη-μεταφραστή και αναλαμβάνει την εμπορική αλληλογραφία μερικών οίκων της εμπορικής Κάτω Πόλης της Λισαβώνας, εργασία με πενιχρές αποδοχές, που όμως τον απαλλάσσει από τις δεσμεύσεις του ωραρίου και του συγκεκριμένου χώρου.
Είναι δυνατό να είναι κάποιος συγχρόνως πλούσιος και δαιμόνιος τραπεζίτης κι ένας ολοκληρωμένος αναρχικός που πολεμά για την απελευθέρωση της κοινωνίας; σύμφωνα με τον Πεσσόα, ναι.
«Ένα μεγάλο τμήμα των διαλόγων τραπεζίτη-συνομιλητή αφιερώνεται στους πολλούς και εναλλακτικούς ορισμούς των εννοιών αναρχία, τυραννία και ελευθερία. Ο αναγνώστης διαλέγει και παίρνει ανάμεσα σε ορισμούς που συχνά -όπως στη ζωή- αλληλοαναιρούνται. Από την στιγμή που ο «τραπεζίτης» πείθεται ότι η αναρχία είναι ένα όνειρο που υλοποιείται άμεσα μόνο στο προσωπικό επίπεδο, αποφασίζει να ριχτεί στη μάχη του κέρδους. Όπως υποστηρίζει η ελευθερία είναι το κυριότερο αγαθό ενός αναρχικού. Τα χρήματα επομένως θα τον λυτρώσουν από τις δουλείες και τις υποχρεώσεις του μέσου αστού που είναι αναγκασμένος να συντηρήσει την οικογένεια του, να σπουδάσει τα παιδιά του, και να κρατήσει κατά κάποιον τρόπο μια θέση στον ήλιο». Θόδωρος Κουλουμπής

Οι «ετερώνυμοι» του Πεσσόα
Το 1915, η πορτογαλική λογοτεχνία θα σημαδευτεί από την κυκλοφορία του περιοδικού Ορφέας, που θα εισαγάγει τον μοντερνισμό στην πορτογαλική τέχνη (στην έκδοση του οποίου πρωτεργάτης είναι ο Φ. Πεσσόα) και κατά δεύτερο λόγο, από μια εντυπωσιακή ποιητική συλλογή του Αλβάρο Ντε Κάμπος. Είναι η στιγμή που γεννιέται ένα από τα καλύτερα «Εγώ» του Φ. Πεσσόα, ένας από τους καλύτερους ετερώνυμούς του, όπως ο ίδιος τους ονομάζει.

Με τον ίδιο τρόπο που πλένουμε το κορμί μας, θα έπρεπε να πλένουμε και το πεπρωμένο μας, να αλλάζουμε ζωή, όπως αλλάζουμε ρούχα όχι για λόγους επιβίωσης, όπως κάνουμε όταν τρώμε ή κοιμόμαστε, μα με εκείνο το σεβασμό που έχουμε σαν τρίτοι απέναντι στον εαυτό μας.
Φ. Πεσσόα

Μέχρι σήμερα, οι μελετητές του έργου του έχουν ανακαλύψει είκοσι επτά διαφορετικές προσωπικότητες που υπογράφουν γραπτά του Πεσσόα. Ανάμεσα τους ξεχωρίζουν ο αγγλόφωνος Αλεξάντερ Σερτς, από την εποχή της Νοτίου Αφρικής, ο Αλμπέρτο Καέιρο, ένας σοφός που συνθέτει τα ποιήματά του αποτραβηγμένος στην εξοχή, ο Ρικάρντο Ρέις, φιλόλογος, που προσπαθεί να αναμετρηθεί με τους αρχαίους κλασικούς και ο Άλβαρο ντε Κάμπος, μηχανικός, με παιδεία αγγλοσαξονική, που στο έργο του υμνεί την τεχνολογία και την έλευση των μοντέρνων καιρών. Χρειάστηκαν δεκαετίες για να μπορέσει όλη αυτή η παραγωγή να συγκεντρωθεί και να μελετηθεί ως έργο του Πεσσόα.
Όταν το 1935 πέθανε διαλυμένος από το ποτό σε ηλικία 47 ετών, βρέθηκε στο σπίτι του ένα μπαούλο με 27.453 χειρόγραφα, από τα οποία ένα μεγάλο μέρος μένει ακόμη να μελετηθεί και να εκδοθεί, επιφυλάσσοντας ενδεχομένως και άλλες εκπλήξεις στους επιμελητές. Ο Πεσσόα πέθανε γνωστός στους λογοτεχνικούς κύκλους, όμως ο πορτογαλικός λαός άργησε να αναγνωρίσει στα πολλά του πρόσωπα το συγγραφέα που εκφράζει τους πόθους του και τις αγωνίες του και να τον τιμήσει σαν τον εθνικό του ποιητή.
Το βιβλίο του O Banqueiro Anarquista (Ο Αναρχικός Τραπεζίτης) μεταφράστηκε στα Ελληνικά από την Μ.Παπαδήμα (εκδ. "Gutenberg").

Περνά εμπρός από τον ήλιο μιά νεφέλη
Περνά εμπρός από τον ήλιο μιά νεφέλη,
περνά μιά θλίψη εμπρός απ' όποιον βλέπει.
Είναι η ψυχή σαν ένα ηλιοτρόπιο:
στ' απόμακρα τον εαυτό της τρέπει.
Προσπέρασε το σύννεφο. Επέστρεψε ο ήλιος.
Τράπηκε προς τον ήλιο η χαρά.
Κρυφή τής επανάστασης σημαία,
ποιά μαύρη ώρα σ' έκρυψα βαθιά;

Ο έρωτας κατέχει την ουσία
Ο έρωτας κατέχει την ουσία
κ' είναι απλό συμβάν η συνουσία,
παρόμοιο ή με διαφορές.
Ο άνθρωπος δεν είναι ένα ζώο,
είναι μιά σάρκα που έχει ευφυΐα,
κι ας ασθενεί κι αυτή κάποιες φορές.
Φ. Πεσσόα

Ο Αναρχικός Τραπεζίτης

Πώς μπορεί κανείς να είναι βαθύπλουτος τραπεζίτης, κερδοσκόπος και μαζί αναρχικός, απόλυτα συνεπής προς τη θεωρία αλλά και την πράξη του αναρχισμού, αυτό μόνο ο Πεσσόα μπορεί να μας το πει! Το βιβλίο, με τον οξύμωρο τίτλο, γράφτηκε γύρω στα 1922 κι ενώ η πολιτική κατάσταση στην Πορτογαλία ήταν ιδιαίτερα έκρυθμη.
Χρησιμοποιώντας την επαγωγική μέθοδο και τον πλατωνικό διάλογο για να προσπεράσει τον αντίλογο που, σαν φυσικό εμπόδιο, θέτει διαρκώς στο δρόμο του ο ανώνυμος συνομιλητής του, ο Πεσσόα χρησιμοποιεί τον αναρχικό τραπεζίτη του, αυτόν τον «μεγαλέμπορο και γνωστό σπεκουλαδόρο» για να σχολιάσει την κοινωνία γύρω του και να επιχειρηματολογήσει πάνω στο πώς μπορεί κάποιος να παραμείνει απόλυτα πιστός στην ιδεολογία του, χωρίς να αγνοήσει όμως την εποχή του. Ο Πεσσόα εξαπολύει δριμύ κατηγορώ κατά του χρήματος, που διαβρώνει τον άνθρωπο και καταργεί την ελευθερία του. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο, άλλωστε, ο τραπεζίτης αποφάσισε να αποκτήσει τεράστια περιουσία, ώστε να είναι ελεύθερος! Το σύντομο αυτό διήγημα, επηρεασμένο μορφικά από τα διηγήματα του Πόε, είναι ένα ευφυέστατο πολιτικό κείμενο, συντηρητικό και ανατρεπτικό την ίδια στιγμή, οξυδερκές και μαζί αφελές, και παραμένει απολαυστικό, προκλητικό και μαζί επίκαιρο.

E-book: Ο Αναρχικός Τραπεζίτης (download)

Μην κάνεις ό,τι κάνουν οι άλλοι επειδή το κάνουν, ούτε ό,τι δεν κάνουν οι άλλοι επειδή δεν το κάνουν.
Μη μιλάς ποτέ για σένα. Κράτα το μυστικό του εαυτού σου. Αν το ανοίξεις δεν θα μπορέσεις ποτέ
πια να το ξανακλείσεις.
Κάθε αγάπη είναι μια μορφή οδύνης, γιατί σημαίνει ότι θέλω να δώσω αυτό που δεν μπορώ να πάρω.
Όσο υπάρχει κάποια αδικία πάνω στη γη, έχουμε δρόμο μπροστά μας.
Η δικαιοσύνη είναι απόλυτη, ακέραιη και μία.
Δέξου την ομορφιά της φύσης· δείξε ότι είσαι ευχαριστημένος που έχεις τον ήλιο και το φεγγάρι και
μην είσαι αχάριστος απέναντι στα άστρα.
Αν μπορείς, προσευχήσου στο Θεό. Για να προσευχηθείς, δεν είναι απαραίτητο να πιστεύεις σ' Αυτόν.
Φ. Πεσσόα

 




Ένας γιατρός εξιχνιάζει εγκλήματα...
Τρεις αστυνομικές ιστορίες του Φερνάντο Πεσόα
στα ίχνη του Έντγκαρ Άλαν Πόε και του Αρθουρ Κόναν Ντόιλ

Ο Φερνάντο Πεσσόα δεν ήταν μόνο πεζογράφος, δοκιμιογράφος, σεναριογράφος, δραματουργός, αλλά και συγγραφέας αστυνομικών διηγημάτων. Πολυπράγμων δημιουργός, πνεύμα ανήσυχο, ασχολήθηκε επίσης με την αστρολογία. Λάτρης των αστυνομικών μυθιστορημάτων από τα εφηβικά του χρόνια, είχε δηλώσει πως αν είχε γεννηθεί στην Ισπανία την εποχή της Ιεράς Εξέτασης θα είχε γίνει ένας εξαιρετικός ιεροεξεταστής.
Λέγεται ότι εφάρμοζε στην αυτοεξέτασή του την αστυνομική μέθοδο που θαύμαζε στον Εντγκαρ Αλαν Πόε, τον οποίο είχε ανακαλύψει στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής, όπου πέρασε την παιδική του ηλικία, αλλά και στον Αρθουρ Κόναν Ντόιλ. Γεννήθηκε στη Λισαβόνα, μα όταν πέθανε ο πατέρας του, η μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε και τον πήρε μαζί της στη Νότια Αφρική.
Ο Πεσσόα, που διάβαζε τα πάντα, ήταν φανατικός αναγνώστης αστυνομικών βιβλίων, δεν ικανοποιούνταν όμως μόνο με την ανάγνωση. Στο Ντέρμπαν, όπου έλαβε αγγλική παιδεία, άρχισε να γράφει τις πρώτες αστυνομικές ιστορίες του. Επίσης, μελετούσε το είδος και έγραφε τις εντυπώσεις του. Περισσότερο είχε γοητευτεί από τον αλάθητο ερασιτέχνη ντετέκτιβ του Πόου, τον Ογκίστ Ντιπέν, και τους επιγόνους του, δηλαδή τον Σέρλοκ Χολμς και τον Πατέρα Μπράουν του Τσέστερτον.
Θέλοντας να δοκιμάσει τις ικανότητές του στην αστυνομική λογοτεχνία που στηρίζεται στην ανάλυση των περιστατικών και στη λογική του ερευνητή ενός εγκλήματος δημιούργησε τον δικό του ήρωα, τον γιατρό-ντετέκτιβ Αμπίλιο Κουαρέσμα, ο οποίος προβαίνει σε ασφαλή συμπεράσματα μέσω των ποικίλων συλλογισμών του. Στην πραγματικότητα, μας λέει ο μεταφραστής Γιάννης Σουλιώτης, ο οποίος έγραψε την εισαγωγή και τις πολύτιμες διευκρινιστικές σημειώσεις του βιβλίου, ο ήρωάς του δεν είναι άλλος από τον ίδιο τον Πεσόα που σκέφτεται κάτω από τη μάσκα του «ετερωνύμου» του.
Θυμίζουμε ότι ο ποιητής είχε δημιουργήσει πλήθος «ετερωνύμων», δηλαδή φανταστικών προσώπων, που υπέγραφαν τα έργα του. Ο Αμπίλιο Κουαρέσμα (στα πορτογαλικά σημαίνει Σαρακοστή) διαθέτει μια κριτική εξυπνάδα που ξεπερνάει την επιστημονική, φιλοσοφική ή την ενστικτώδη ανθρώπινη εξυπνάδα. Στην ουσία το όνομα Κουαρέσμα παραπέμπει - με μικρή παραλλαγή - στην ελληνική λέξη «χάρισμα», αφού και στην πορτογαλική γλώσσα «carisma» σημαίνει το ίδιο πράγμα.
Ο Πεσσόα έγραψε ένα κύκλο αστυνομικών διηγημάτων, η συγγραφή των οποίων διήρκεσε δεκαετίες - ως το 1935 - και διακόπηκε απότομα με τον θάνατό του. Τα ευρεθέντα διηγήματα δεν ήταν ολοκληρωμένα και εκδόθηκαν στην Πορτογαλία το 2008 με τίτλο Quaresma, decifrador (Κουαρέσμα, ο αποκρυπτογραφητής). Πρόκειται για δέκα διηγήματα που διαδραματίζονται στη Λισαβόνα, την αγαπημένη πόλη του ποιητή.
Το πρώτο διήγημα αφορά τον θάνατο ενός κοσμηματοπώλη που βρέθηκε με κομμένο λαιμό στο δωμάτιο ενός ξενοδοχείου. Το δεύτερο διήγημα αναφέρεται στην εύρεση στο ποτάμι ενός νεκρού νεαρού άνδρα. Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν πως ίσως ήταν μεθυσμένος και έπαθε ατύχημα.
Στο τρίτο διήγημα ο Κουαρέσμα εξιχνιάζει την υπόθεση ενός επίσης σκοτεινού εγκλήματος: ο νεκρός είναι δικηγόρος, σκοτώθηκε με πιστόλι στο γραφείο του και ύποπτοι είναι δύο φίλοι του. Και στις τρεις περιπτώσεις ο Πεσόα μιλάει για ποικίλα ζητήματα που σχετίζονται με τους φόνους. Ακολουθώντας τη μέθοδο του Σωκράτη, τη μαιευτική, και τη λογική του Πλάτωνα (θέση - αντίθεση - σύνθεση), ο Πεσσόα δίνει τη λύση του αινίγματος και οδηγείται στην ανεύρεση του δράστη.

Τέσσερις Ωδές
Nα θέλεις λίγα: θα τα έχεις όλα.
Tίποτε να μη θέλεις: θα είσαι ελεύθερος.
O ίδιος ο έρωτας που νιώθουν
Για μας, μας απαιτεί, μας καταπιέζει.

Για να είσαι μεγάλος, να είσαι ακέραιος: Tίποτε
Δικό σου να μην υπερβάλλεις ή να μη διαγράφεις.
Nα είσαι όλα σε κάθε πράγμα. Nα βάζεις όσα είσαι
Kαι στο ελάχιστο που κάνεις.
Eτσι σε κάθε λίμνη ολόκληρη η σελήνη
Λάμπει, γιατί ζει ψηλά.

Aναρίθμητοι ζουν μέσα μας,
Aν σκέφτομαι ή αν νιώθω, αγνοώ
Ποιος μέσα μου σκέφτεται ή νιώθει.
Eίμαι μονάχα ο τόπος
Oπου νιώθουν ή σκέφτονται.
Eχω περισσότερες από μια ψυχές.
Yπάρχουν περισσότερα εγώ απ' το ίδιο το εγώ μου.
Yπάρχω ωστόσο
Aδιάφορος για όλους,
Tους κάνω να σιωπούν: εγώ μιλάω.

Oι διασταυρωμένες παρορμήσεις
Oσων νιώθω ή δεν νιώθω
Πολεμούν μες σ' αυτόν που είμαι.
Tις αγνοώ. Tίποτε δεν υπαγορεύουν
Σ' αυτόν που γνωρίζω ότι είμαι: εγώ γράφω.

O θεός Παν δεν πέθανε,
Σε κάθε κάμπο που δείχνει
Στα χαμόγελα του Aπόλλωνα
Tα γυμνά στήθη της Δήμητρας -
Aργά ή γρήγορα θα δείτε
Nα εμφανίζεται εκεί
O θεός Παν, ο αθάνατος.
Oχι δε σκότωσε άλλους θεούς
O θλιμμένος χριστιανός θεός.
O Xριστός είναι ένας ακόμη θεός,
Ίσως ένας που έλειπε.
O Παν συνεχίζει να δίνει
Tους ήχους απ' τον αυλό του
Στ' αυτιά της Δήμητρας
Που καμαρώνει στους κάμπους.

Oι θεοί είναι οι ίδιοι,
Πάντοτε λαμπεροί και γαλήνιοι,
Γεμάτοι από αιωνιότητα
Kαι περιφρόνηση για μας,
Φέρνοντας τη μέρα και την νύχτα
Kαι τις χρυσαφένιες σοδειές
Oχι για να μας δώσουν
Tη μέρα και την νύχτα και το στάρι
Mα για άλλον και θείο
Tυχαίο σκοπό.
Φ. Πεσσόα

 




Τη νύχτα που ο Φερνάντο Πεσσόα
συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη

Nτοκιμαντέρ
του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου

Εξαιρετική σύλληψη! Δυο μεγάλοι ποιητές, ο δικός μας Κωνσταντίνος Καβάφης και ο Πορτογάλος Φερνάντο Πεσσόα, δικός μας, επίσης (γιατί όχι;), δυο ποιητές με κοινές πηγές έμπνευσης και κοινές ιδιαιτερότητες, οι οποίοι, ενώ έζησαν την ίδια χρονική περίοδο και είχαν τις ίδιες ανησυχίες, δεν έτυχε ποτέ να ανταμώσουν προσωπικά ή, έστω, δι' αλληλογραφίας!
Η ποίησή τους, όμως, η οποία δεν έχει γεωγραφικούς περιορισμούς και είναι απλωμένη στις θάλασσες και στις απέραντες εκτάσεις του ανθρώπινου μυαλού και των ανθρώπινων συναισθημάτων, και ερήμην των ίδιων των ποιητών, είχε ανταμώσει πολλές, μα πάρα πολλές φορές! Είναι τόσο οικείες και τόσο φιλικές (αισθητικά και θεματολογικά) μεταξύ τους.
Την παράλειψη της ιστορίας να γνωρίσει τον έναν ποιητή στον άλλον, ήρθε να διορθώσει ο δημιουργός του δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ, «Τη Νύχτα που ο Φερνάντο Πεσσόα Συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη», Στέλιος Χαραλαμπόπουλος. Ο καλός Ελληνας δημιουργός, «ψάχνοντας» μια άλλη ιστορία, την ιστορία του Βασίλη Καπόπουλου, συνάντησε στις σημειώσεις του λαϊκού αυτού Αρκάδα μετανάστη στην Αμερική, τα ονόματα των δυο μεγάλων ποιητών. Πάνω σε αυτή την «αναφορά» χτίστηκε η κινηματογραφική (ποιητική αδεία) συνάντηση.
Και οι τρεις (Καβάφης, Πεσσόα, Καπόπουλος) ταξίδευαν, δήθεν, με το υπερωκεάνιο «Σατούρνια» (Ποσειδών) για το Νέο Κόσμο (Αμερική). Ο Καπόπουλος, ο οποίος δεν ήξερε ποιους «διευκόλυνε» να γνωριστούνε, ήταν η αφορμή της συνάντησης. Από σύμπτωση γνώρισε ξεχωριστά τους δυο ποιητές. Σε κάποια φάση ανέλαβε τις συστάσεις (και κράταγε ημερολόγιο).
Μέχρις εδώ όλα ήταν και λειτούργησαν άψογα στην ταινία. Η αισθητική της, δεν είναι υπερβολή, αγγίζει την αισθητική των ποιητών. Η σκηνοθεσία είναι και αυτή εμπνευσμένη. Εκεί που πάσχει η ταινία, και πάσχει πράγματι, είναι στην ιδεολογία! Παραθέτει κάποια ποιήματα των ποιητών και με αυτές τις φτωχές αναφορές προσπαθεί να δώσει το στίγμα - και τις αγωνίες - των δυο μεγάλων τσουρουφλισμένων και, εν πολλοίς, τραγικών ποιητών. Ο κινηματογράφος δεν αρέσκεται στα λόγια. Η δική του γλώσσα είναι η εικόνα. Η οποία, στη συγκεκριμένη περίπτωση, έλειπε! Πουθενά ο θεατής δεν ήρθε σε επαφή με τις πηγές έμπνευσης. Πουθενά δεν υπήρχε εικόνα του χρόνου και του τόπου. Και ήταν τόσο γιομάτες από Εικόνες οι αρχές του περασμένου αιώνα. Και ήταν τόσο «κινηματογραφικές» οι πηγές των ποιητών.
Η συνάντηση, λοιπόν, ήταν πολύ κατώτερη της αξίας και των ενδιαφερόντων των δυο πονεμένων ποιητών! Οι κουβέντες τους, και η ρακή που ήπιανε χαριεντιζόμενοι, δε φτάνουν για να δημιουργηθεί ο πόνος που τους ενώνει! Δε φτάνει για να γνωρίσει ο θεατής, ακόμα και ο μυημένος, τη βαθιά σκέψη και το «ξεχωριστό» των δυο μεγάλων αντρών. Η συνάντηση ήταν τόσο πεζή, που, σε καμία περίπτωση, δεν αντανακλά την πνευματικότητα και τις αγωνίες των δυο μεγάλων δημιουργών.
Παίζουν: Μάκης Αρβανιτάκης (Καβάφης), Δημήτρης Οικονομίδης (Πεσσόα), Οθων Μεταξάς.

Αυτό θα μπορούσε να μοιάζει παράδοξο σε όποιον πιστεύει ακόμη, αφελώς, ότι υπάρχουν παράδοξα σε τούτο τον κόσμο.
Φ. Πεσσόα

 




Φερνάντο Πεσσόα x 4
Τέσσερα βιβλία του Φερνάντο Πεσσόα από τις εκδόσεις Gutenberg.

...Aυτός που είμαι σήμερα (και το σπίτι αυτών που με αγάπησαν τρέμει ανάμεσα στα δάκρυά μου).
Aυτός που είμαι σήμερα είναι ότι πουλήθηκε το σπίτι, κι έχουν πεθάνει όλοι. Kι εγώ είμαι ο επιζήσας του εαυτού μου σαν ένα σβησμένο σπίρτο...
Φ.Π.

Γράμματα στην Οφέλια *****
Φερνάντο Πεσσόα
Μετάφραση: Μαρία Παπαδήμα
Εκδόσεις Gutenberg

Η Οφέλια Κεϊρός είναι 19 ετών όταν ερωτεύεται τον Fernando Pessoa και μαζί του όλη την παρέα των ετερώνυμων: τον Α. Α. Κρος, τον Ρικάρντο Ρέις και τον Άλβαρο ντε Κάμπος. Ευαίσθητη και απλοϊκή, δηλώνει από την αρχή μέχρι το τέλος την επιθυμία της να παντρευτεί τον ποιητή, χωρίς ωστόσο να διστάζει να τον ακολουθήσει στα δυσπρόσιτα μονοπάτια της δημιουργίας του, ανταλλάσσοντας επιστολές γεμάτες ευρηματικότητα και χιούμορ. Οι απαντήσεις του Fernando Pessoa μας αποκαλύπτουν όχι μόνο τη μοναδική ερωτική του σχέση, αλλά και την αδιαμφισβήτητη συνάφειά τους με το λογοτεχνικό του έργο.

Τα Ποιήματα του 'Aλβαρο Ντε Κάμπος *****
Φερνάντο Πεσσόα
Μετάφραση: Μαρία Παπαδήμα
Εκδόσεις Gutenberg

Τελευταίος της βασικής τριάδας των ετερωνύμων ως προς τη σειρά γέννησης, μετά τον Αλμπέρτο Καέιρο και τον Ρικάρντο Ρέις, τη θριαμβική εκείνη ημέρα της 8ης Μαρτίου 1914, ο 'Aλβαρο ντε Κάμπος είναι, σύμφωνα με τον Αντόνιο Ταμπούκι, "ένα διπλό πρόσωπο, στο βαθμό που είναι πρόσωπο της μυθοπλασίας που δημιουργεί μυθοπλασία, ένα λογοτεχνικό πρόσωπο που δημιουργεί με τη σειρά του λογοτεχνία. Ο Κάμπος επομένως είναι κάτι περισσότερο από ένα πορτρέτο ή μία αυτοανάλυση· είναι ένας στοχασμός, ένα είδος προειδοποίησης: είναι ο Πεσσόα που βλέπει τον εαυτό του ως πρωτοποριακό καλλιτέχνη".

Ηρόστρατος *****
Φερνάντο Πεσσόα
Μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός
Εκδόσεις Gutenberg

Έχω συχνά συλλογιστεί πόσο σοφές είναι οι ρήσεις του Γκαίτε στις συζητήσεις του με τον Έκερμαν. Έχω όμως επίσης συχνά συλλογιστεί πόσες ρήσεις εξίσου σοφές έχω ακούσει στη ζωή μου, σε συζητήσεις με ανθρώπους οι οποίοι, αν και ευφυείς, δύσκολα θα μπορούσαν να συναγωνιστούν τον Γκαίτε.
Και οι ιδέες όμως είναι συνηθισμένες, ακόμη και οι λαμπρές ιδέες. Ο κόσμος είναι ασφυκτικά γεμάτος από ιδιοφυίες του καθημερινού. Μόνο όταν το καθημερινό γίνει καθολικό, μέσω μιας έντονης προσήλωσης στην καθολικότητα, μέσω μιας εμβάθυνσης σ' αυτήν ικανής να οδηγήσει σε συνέπειες και πορίσματα, κατακτάται το δικαίωμα εισόδου στα ανάκτορα του μέλλοντος.
Σε θέση Επιμέτρου, μελέτημα του Richard Zenith σε μετάφραση Μαρίας Παπαδήμα.

Ένα Πολύ Πρωτότυπο Δείπνο του Αλεξάντερ Σερτς *****
Φερνάντο Πεσσόα
Μετάφραση: Κωνσταντίνος Αρμάος
Εκδόσεις Gutenberg

Το νεανικό γραπτό του Fernando Pessoa, που "υπογράφει" ο συνομήλικος ετερώνυμος του Αλεξάντερ Σερτς - δημοσιευμένο για πρώτη φορά το 1978 -, μας γνωρίζει μιαν άλλη πτυχή της αφηγηματογραφίας του: το διήγημα τρόμου. Η ατμοσφαιρικότητα και η γοητεία της εκλογίκευσης που αναιρείται από τα σκοτάδια της ανθρώπινης ψυχής μαρτυρούν τη γόνιμη θητεία του στους μάστορες του είδους τον ΙΘ' αιώνα. Το συνοδεύουν μια διεξοδική εξέταση των πηγών και των προθέσεων του από τον Κ. David Jackson και ένα πλούσιο εργοβιογραφικό χρονολόγιο.

 




Αφιέρωμα Εργογραφία Βιογραφικό Video

Εργογραφία

Γιατί επιθυμώ
Γιατί επιθυμώ
αυτά που δε χρειάζομαι;
Γιατί η ψυχή μου, σαν φωτιά
ή σαν μια φλογισμένη, αφηρημένη απληστία,
πάντα το υψηλό αναζητά;

Γιατί αν όχι επειδή
η ψυχή, ψυχή είναι;
Ποιος να την ξέρει την αιτία
όταν στα γενικά είναι σκορπισμένη
στους νόμους της κρυμμένη;

Αλλά δεν έχει σημασία.
αυτό που αληθινά με μαραζώνει
είναι η ένταση της σκέψης
που η μάταιη αναζήτηση μου φέρνει
αυτού που επιθυμώ αλλά δε βρίσκω.


Ελληνική Bιβλιογραφία

(2012)

Αστυνομικές ιστορίες, Σοκόλη - Κουλεδάκη

(2012)

Η κλεμμένη περγαμηνή, Νεφέλη

(2012)

Θαλασσινή ωδή του Άλβαρο ντε Κάμπος, Νεφέλη

(2012)

Ο ερημίτης του Μαύρου Βουνού, Νεφέλη

(2011)

Η ώρα του διαβόλου, Νεφέλη

(2011)

Λισαβόνα, Ροές

(2011)

Ο ναυτικός, Σοκόλη - Κουλεδάκη

(2011)

Σημειώσεις στη μνήμη του δασκάλου μου Καέιρο, Ροές

(2011)

Υπόθεση Βάργκας, Νεφέλη

(2010)

Ο οδοιπόρος, Νεφέλη

(2010)

Ο οδοιπόρος, Νεφέλη

(2009)

Ultimatum, Αρμός

(2009)

Αντίνοος, Αρμός

(2009)

Ο αναρχικός τραπεζίτης. Και πέντε διάλογοι για την τυραννία., Παρουσία

(2008)

ΠεσσόΑ-Ω, Εξάντας

(2007)

Αντίνοος, Παρουσία

(2007)

Πίσω από τις μάσκες, Ροές

(2007)

Ποιήματα, Printa

(2006)

Η αγωγή του στωικού, Ροές

(2006)

Λογοτεχνικά δοκίμια, Printa

(2006)

Ο αναρχικός τραπεζίτης, Εξάντας

(2006)

Ταξίδι στην άβυσσο. Η ώρα του διαβόλου, Ροές

(2005)

Marginalia, Εξάντας

(2002)

Εγώ και οι "άλλοι", Printa

(2002)

Ηρόστρατος, Εξάντας

(2001)

Γράμματα στην Οφέλια, Εξάντας

(2000)

Η ώρα του διαβόλου, Εξάντας

(1998)

Ο ναυτικός, Εταιρεία Θεάτρου "Μνήμη"

(1997)

Το βιβλίο της ανησυχίας, Αλεξάνδρεια

(1994)

Χωρίς μάσκες, Printa

(1989)

Ο αναρχικός τραπεζίτης, Γράμματα

(1987)

Βιβλίο της ανησυχίας, Ευθύνη

(1982)

Ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο, Γνώση

 

 

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

(2009)

Φερνάντο Πεσσόα, Κ. Π. Καβάφης, Μεταίχμιο

(2007)

Ξένη ποίηση του 20ού αιώνα, Ελληνικά Γράμματα

(2004)

Ωδές και ποιήματα. Ποιήματα, Άγκυρα

(2002)

Φάουστ, Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Πάτρας


 




Αφιέρωμα Εργογραφία Βιογραφικό Video

Bιογραφικό

Fernando Pessoa
(1888-1935)

Ο Φερνάντο Αντόνιο Νογκέιρα Πεσσόα γεννήθηκε στη Λισαβόνα στις 13 Ιουνίου 1888 και πέθανε στις 30 Νοεμβρίου 1935. Την παραμονή του θανάτου του, σημειώνει από την κλίνη του νοσοκομείου: "I Know not what tomorrow will bring". Αυτό που το μέλλον έφερε αναμφισβήτητα είναι η καταξίωση του ως ενός από τους σημαντικότερους ποιητές του εικοστού αιώνα. Ο Πεσσόα είναι ταυτόχρονα ποιητής και μύθος ποιητικός. Έζησε τη ζωή του στα όρια της ανυπαρξίας, δημοσίευσε ελάχιστο μέρος του τεράστιου έργου του, ενός έργου ανολοκλήρωτου και πολλαπλού, το οποίο κληροδότησε στις μέλλουσες γενιές κλεισμένο στο περίφημο μπαούλο, εξασφαλίζοντας έτσι την υστεροφημία του.
Ελάχιστα γεγονότα συνθέτουν τη βιογραφία του: θάνατος του πατέρα του, μετακίνηση μαζί με τη νέα του οικογένεια στο Ντέρμπαν της Αφρικής, αγγλική παιδεία, επιστροφή στη Λισαβόνα, βιοπορισμός ως αλληλογράφος σε εμπορικούς οίκους, ένας λευκός έρωτας, πολλή μοναξιά. Η πολυσχιδής ποιητική ζωή του βρίσκεται στους αντίποδες της βιογραφίας του. Ο Πεσσόα, ο οποίος υπογράφει το έργο του με το όνομα του αλλά και με τα 72 καταγεγραμμένα ετερώνυμά του, συνιστά μοναδικό παράδειγμα στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Κύριοι συντελεστές σε πρωτοτυπία αλλά και παραγωγικότητα οι εξής τέσσερις ετερώνυμοί του: ο δάσκαλος όλων Αλμπέρτο Καέιρο, ποιητής του «Φύλακα των κοπαδιών», ο εκκεντρικός ναυπηγός μηχανικός Άλβαρο ντε Κάμπος, ποιητής της «Θαλασσινής ωδής» και του «Καταστήματος φιλικών», ο επικούρειος, στωικός κλασικιστής συνθέτης ωδών Ρικάρντο Ρέις και, τέλος, ο Μπερνάρντο Σοάρες, συγγραφέας του «Βιβλίου της ανησυχίας». Αριστοτεχνικός διευθυντής αυτής της ιδιόμορφης ορχήστρας ο ίδιος ο Φερνάντο Πεσσόα, ο ποιητής του «Μηνύματος», ο διηγηματογράφος του «Αναρχικού τραπεζίτη», ο ακάματος δοκιμιογράφος επί παντός του επιστητού, ο θεατρικός συγγραφέας ενός ανολοκλήρωτου «Φάουστ», ο οποίος ορίζει την τέχνη του λέγοντας: «Προσποίηση είναι του ποιητή η τέχνη»..

Είμαι φυγάς
|
Είμαι φυγάς,
μόλις γεννήθηκα
μ' έκλεισαν μέσα μου
αλλά διέφυγα.
Μέσ' από κάμπους και βουνά,
ελπίζω η ψυχή μου
ποτέ να μη με βρει.

...Aυτός που είμαι σήμερα (και το σπίτι αυτών που με αγάπησαν τρέμει ανάμεσα στα δάκρυά μου).
Aυτός που είμαι σήμερα είναι ότι πουλήθηκε το σπίτι, κι έχουν πεθάνει όλοι.
Kι εγώ είμαι ο επιζήσας του εαυτού μου σαν ένα σβησμένο σπίρτο...


Tο σπίρτο... φύσηξε ένας βοριάς από μια διαλυμένη ζωή πνιγμένη στο ποτό στα 47 του χρόνια το 1935 και το έσβησε. Όμως το έργο φώτισε και εξακολουθεί να φωτίζει με καινούργιες λάμψεις τον κόσμο ολόκληρο. Στην επέτειο των εκατόν χρόνων από τη γέννησή του ο τάφος του μεταφέρθηκε στο μοναστήρι των ιερωνύμων ανάμεσα σ' εκείνους του Kαμόενς και του Bάσκο ντε Γκάμα.

 




Αφιέρωμα Εργογραφία Βιογραφικό Video

Video


Eros and Psique - Fernando Pessoa


Fernando Pessoa


Fernando Pessoa

 

 


 












Αρχικήiσελίδα


 




 
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα
Αφιερώματα