iΑρχικήiσελίδα

iΤαυτότητα

iΠεριεχόμενα

iΑρχείο

iRadio Αrtως

iExodως3

 

 

 

 

 

 

 

 
Ένα ταξίδι στο χρόνο

ΚΟΥΛΕΣ
Rocca al mare

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΝΙΚΟΣ ΖΕΡΒΟΝΙΚΟΛΑΚΗΣ


Ο Κούλες, το επιβλητικό Roccaalmare των Ενετών, φρουρός
ακοίμητος για πολλούς αιώνες στην είσοδο του λιμανιού.

«Με πλατύ πάτησε πόδι στα νερά και αγέρωχος ο μέγας Κούλες
Η γραμμή του ορίζοντα έλαμψε, ορατή και πυκνή και αδιαπέραστη.
Αυτός, ο πρώτος ύμνος»

Ήταν ένα βραχώδες έξαρμα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και οι Ενετοί το μπάζωναν, καταποντίζοντας ολόγυρά του παλιά, άχρηστα πλοία φορτωμένα με πέτρες, από το νησί Ντία, που βρίσκεται περίπου 12 μίλια βορειοανατολικά από το λιμάνι, αλλά και από άλλα νταμάρια στην περιοχή των Φρασκιών, μέχρι που δημιούργησαν έτσι μια πλατφόρμα και πάνω εκεί έχτισαν ένα φοβερό κάστρο, που το είπαν Rocca al mare, δηλαδή, «βράχο της θάλασσας», κυριολεκτώντας. Έκτοτε στέκει εκεί, στη μπούκα του παλιού λιμανιού στο Ηράκλειο, με τα πλευρά του να τα τρώει η θάλασσα αιώνες και το λιοντάρι της Γαληνοτάτης να βρυχάται ακόμη πάνω απ' την πόρτα του.


Το τούνελ  της εισόδου στο φρούριο, με τα βαριά πέτρινα τόξα,
όπως φαίνεται από το εσωτερικό.

ΤΟ CASTELLO, ΒΡΑΧΟΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ
Είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά διώροφα θαλασσινά κάστρα, που κατασκεύασαν οι Ενετοί στη μεσόγειο, που εκτός από την ονομασία Rocca al mare, το έλεγαν και Castello al mare (κάστρο της θάλασσας).
Σήμερα, αυτό το κάστρο διατηρεί την ονομασία που είχε στην τουρκοκρατία: Κούλες, που σημαίνει επίσης, κάστρο. Ο Κούλες με τα χρόνια έγινε το έμβλημα του Ηρακλείου, έχοντας διαδραματίσει σπουδαίο ρόλο στη ζωή και την ασφάλεια της πόλης για πολλούς αιώνες. Πολύ πριν από την κατασκευή του Κούλε, στεκότανε στη θέση του ένας αμυντικός ψηλός, οχυρωματικός, στρογγυλός πύργος, με επάλξεις, που όμως ισοπεδώθηκε από ένα μεγάλο σεισμό το 1303 και επισκευάστηκε αμέσως, αλλά για τους Ενετούς δεν ήταν αρκετή αυτή η οχύρωση για την ασφάλεια του λιμανιού, που είχε γι' αυτούς εξαιρετική σημασία, εξ αιτίας της μεγάλης εμπορικής του κίνησης, που το καθιστούσε κομβικό λιμάνι στη Μεσόγειο. Τα σχέδια της γενικής οχύρωσης της πόλης του Ηρακλείου μπαίνουν εξ αρχής σε εφαρμογή στις αρχές του 16ου αιώνα και ανάμεσά τους είναι και η εκ νέου οχύρωση του λιμανιού.
Έτσι, κατεδαφίστηκε η μέχρι τότε οχύρωση που υπήρχε στο λιμάνι και το 1523 άρχισε να οικοδομείται από την αρχή ένα νέο κάστρο στην είσοδο του λιμανιού, το Rocca al mare, αυτό ακριβώς που σώζεται μέχρι σήμερα. Η χρονολογία 1523 αναγράφεται πάνω από τη Βόρεια πύλη του. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1540. Το πανίσχυρο αυτό θαλασσινό οχυρό είναι δομημένο με μεγάλους, πελεκητούς ογκόλιθους, που προέρχονται οι περισσότεροι από τα νταμάρια στη Ντία.


Οι χοντρές, ξύλινες, εσωτερικές πόρτες, στο ισόγειο του φρουρίου είναι αντίγραφα των αυθεντικών,
δίνουν ωστόσο μια αίσθηση της πραγματικότητας από την εποχή της ακμής αυτού του θαλασσινού κάστρου.


Με την ολοκλήρωσή του, το διώροφο Castello αύξησε τη συνολική του επιφάνεια, που έφτασε έτσι τα 3.600 τ.μ. Το ισόγειό του έχει θολωτή στέγη, με μεγάλους φωταγωγούς και αεραγωγούς, ενώ είναι χωρισμένο με στηρικτικούς τοίχους εξαιρετικά μεγάλου πάχους, σε 26 διαμερίσματα. Στο ισόγειο υπήρχαν κυρίως αποθήκες τροφίμων και πολεμοφοδίων, αλλά και μια μεγάλη δεξαμενή νερού, ενώ στον επάνω όροφο υπήρχαν διαμερίσματα για τη διαμονή του Καστελάνου (του διοικητή του castello) και των αξιωματικών της φρουράς. Υπήρχε ακόμη μια εκκλησία, ένας μύλος και ένας φούρνος για την αυτάρκεια του φρουρίου σε βασικά εφόδια.
Οι τρεις πλευρές του κάστρου βλέπουν στη θάλασσα και στις πλευρές αυτές υπάρχουν ανοίγματα με μεγάλα κανόνια, για την προστασία του λιμανιού από θαλασσινές επιδρομές. Σε έκθεσή του το 1630, ο Ενετός μηχανικός, Francesco Basilicata, αναφέρει ότι στο ισόγειο υπήρχαν 18 κανόνια και στον πρώτο όροφο 25, ενώ, παράλληλα καταμετρά στην ίδια έκθεση 300 κιβώτια μπαρούτι και 6.144 μπάλες κανονιών, πολλές από τις οποίες σώζονται μέχρι σήμερα στις αποθήκες του ισογείου. Η τέταρτη (δυτική) πλευρά του φρουρίου είναι αυτή που έχει πρόσβαση στη στεριά και σ' αυτή βρίσκεται η είσοδός του, που είναι ένα εξαιρετικά θωρακισμένο, κτιστό, πέτρινο τούνελ, ελαφρά κατηφορικό, που οδηγεί σε ένα πλατό, στο κέντρο του ισογείου.


Ο κεντρικός χώρος του φρουρίου στο ισόγειό του. Στο βάθος δεξιά διακρίνεται
η θολοσκέπαστη ράμπα που οδηγεί στο δώμα του κάστρου.


Μια ράμπα από καλοαρμοσμένες πέτρες οδηγεί στη στέγη του κάστρου με τη μορφή κεκλιμένου επιπέδου και κατασκευάστηκε έτσι ώστε να μπορούν να κυλήσουν πάνω του οι ρόδες των κανονιών και να μεταφερθούν έτσι στο ψηλότερο σημείο του οχυρού. Το δώμα του οχυρού ήταν διαμορφωμένο σε μια ανοιχτή πλατεία, περιτριγυρισμένη από ένα συμπαγές, κτιστό, ψηλό και φαρδύ parapetto, χωρίς επάλξεις. Η ανατολική πλευρά φρουρίου του έχει σχήμα ημικυκλίου. Οι θόλοι του ισογείου εντυπωσιάζουν με την κατασκευή τους. Σ' αυτούς άλλωστε, στηρίζεται το εξαιρετικά βαρύ οικοδόμημα. Το πάχος των εξωτερικών τοιχοδομών είναι 8 μέτρα και 70 εκατοστά! Ανάλογο είναι και το πάχος στα εσωτερικά χωρίσματα και στα βαριά στηρικτικά τόξα. Οι πιο λεπτοί εσωτερικοί τοίχοι έχουν πάχος ένα μέτρο και σαράντα εκατοστά, ενώ σε πολλά σημεία αγγίζουν τα 3 μέτρα. Σε τρεις πλευρές του κάστρου, τη Νότια τη Δυτική και τη Βορειοανατολική υπάρχει ανάγλυφο το φτερωτό λιοντάρι του Αγίου Μάρκου, που σώζεται και σήμερα με καταπονημένο το ανάγλυφό του.
Οι Ενετοί μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής αυτού του castello al mare, αισθάνονται σίγουροι για την ασφάλεια του τόσο σημαντικού γι' αυτούς λιμανιού. Η οχύρωση του Ηρακλείου θεωρείται το σημαντικότερο οχυρωματικό έργο στη Μεσόγειο και ένα σημαντικό στοιχείο της οχύρωσης της πόλης, με καστρότοιχους και τάφρους, είναι και το οχυρό του λιμανιού με το βαρύ διώροφο φρούριο, ικανό να απαντήσει με αξιοπιστία σε κάθε επιδρομή από τη θάλασσα.
Ο Οδυσσέας Ελύτης, γεννημένος στο Ηράκλειο, αναφέρεται σ' αυτό το φρούριο του λιμανιού με τρόπο θαυμαστικό, στο «ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ»:
«Με πλατύ πάτησε πόδι στα νερά και αγέρωχος ο μέγας Κούλες
Η γραμμή του ορίζοντα έλαμψε, ορατή και πυκνή και αδιαπέραστη.
Αυτός, ο πρώτος ύμνος».



Άποψη της ράμπας που οδηγεί στο δώμα, με το κεκλιμένο επίπεδό της για να σύρονται
τα τροχοφόρα κανόνια μέχρι της κανονιοθυρίδες που υπήρχαν στo parapetto της στέγης, με θέα προς τη θάλασσα.

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ
Το όνομα Κούλες (ή Κουλές) το κληρονόμησε από τους Τούρκους, μετά το 1669, που έπεσε στα χέρια τους, ύστερα από πολιορκία δεκαετιών και οι προσθήκες που δέχθηκε από αυτούς ήταν ασήμαντες: ένας μιναρές, (που δεν υπάρχει σήμερα) και το τελείωμα των επάλξεων στις οχυρώσεις του δώματος, όπως αυτές διασώζονται σήμερα, ύστερα από τις εργασίες αποκατάστασης, στερέωσης και συντήρησης, που έχουν γίνει από την 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.


Το ισόγειο του φρουρίου, που μοιάζει σήμερα με μηχανή του χρόνου, οδηγώντας τον επισκέπτη από τους τεράστιους
τοξωτούς διαδρόμους του, σε άλλες εποχές. Οι βαριές τοιχοδομές, από μεγάλες, λαξευτές πέτρες, εντυπωσιάζουν.


Στο δεύτερο όροφο του φρουρίου έχει διαμορφωθεί και λειτουργεί ένας χώρος για θεατρικές παραστάσεις και άλλες εκδηλώσεις. Ο χώρος είναι επισκέψιμος καθημερινά (με εισιτήριο) και με το οράριο που ακολουθείται στις επισκέψεις των αρχαιολογικών χώρων (κλειστός κάθε Δευτέρα).
Η περιήγηση σε όλους τους χώρους του, τόσο τα εσωτερικά διαμερίσματα του ισογείου, όσο και τις υπαίθριες οχυρώσεις του στο δώμα, με τις επάλξεις, είναι εντυπωσιακή, όπως εντυπωσιακή είναι η θέα από τις επάλξεις, τόσο προς την πόλη του Ηρακλείου, όσο και προς το καινούριο λιμάνι, αλλά και το νησάκι Ντία, που ήταν ο ναύσταθμος των Μινωιτών. Είναι ένας καλός τρόπος να αρχίσει κάποιος την περιήγησή του στο Ηράκλειο, ανηφορίζοντας την οδό 25ης Αυγούστου, τη Ruga Maistra των Ενετών, που οδηγεί από τον φρούριο του λιμανιού στο κέντρο της πόλης, με τέσσερα ακόμη σημαντικά ενετικά αξιοθέατα στη διαδρομή, την εκκλησία του Αγίου Τίτου, τη Λότζια, τη Βασιλική του Αγίου Μάρκου και την Κρήνη Μοροζίνι, πιο γνωστή ως Πλατεία με τα Λιοντάρια.


Θέα από τις επάλξεις του φρουρίου προς το παλιό λιμάνι, που σήμερα φιλοξενεί μόνο κότερα.

Και η ονομασία Οδός 25ης Αυγούστου), αυτού του άλλοτε πιο κεντρικού δρόμου (σήμερα είναι πεζόδρομος) του Ηρακλείου, που οδηγούσε από το λιμάνι στο κέντρο της πόλης, κρατάει την ανάμνηση ενός τραγικού γεγονότος, που είναι η μεγάλη σφαγή, ανήμερα της εορτής του Αγίου Τίτου, στις 25 Αυγούστου του 1898, όταν εξαγριωμένοι μουσουλμάνοι κατέσφαξαν πλήθος αμάχων Χριστιανών και μαζί τους, 17 Άγγλους στρατιώτες και τον πρόξενο της Αγγλίας, Λυσίμαχο Καλοκαιρινό. Αυτή η σφαγή ανάγκασε τις Μεγάλες Δυνάμεις να προχωρήσουν λίγα χρόνια αργότερα (το 1913) στην ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
Από τον Κούλε μέχρι τα Λιοντάρια ξεδιπλώνεται ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της ιστορίας των τελευταίων αιώνων της πόλης του Ηρακλείου.


Η πόλη του Ηρακλείου, όπως φαίνεται από τις επάλξεις.
Απέναντι ακριβώς από το κάστρο διακρίνονται τα ενετικά νεώρια.



 

Αιγαίο, αιγές,
αιγίδα, επαιγίζω...
Δελφοί:
με οδηγό Τον Παυσανία
Εκ Σπλάχνων
Γης Ανέρωθε
Η Πορτάρα
του ήλιου στη Νάξο

Τήνος: Μοναστήρια
Οι Καθρέπτες του χρόνου

Κνωσός:
Ο Πρίγκιπας των κρίνων
Το Μυστήριο
Μιας Λιβελούλας
Νεφερτίτη:
Η Προτομή της οργής
Σαντορίνη: Ξεστή 3
Κάβος:
Ενα Μυσταγωγικό έθιμο
Ένας Ταύρος
τρέχει στη Μεσόγειο
Ρώμη:
Fonatana Di Ttrevi
Ο Σφραγιδοφύλακας
Του Φαραώ Ακενατόν
Ιερές Φωτιές:
Τα Πύραυνα Του Εξαγνισμού

Ελούντα:
Η Αρχαία «Όλους»

Τριζόνι:
Ο Ηχος Του Καλοκαιριού
Ζάρκος:
Ληστεία στο παλάτι
Ψείρα: Δυο Ωραίες
Κυρίες 4.000 Ετών
Ολυμπία:
Με τα στεφάνια της ελιάς
Ένα Σκαθάρι
Οδηγεί το χρόνο
Η Μούμια
Mιας ιέρειας του Άμμωνα
Κούλες:
Rocca al Mare
Τo όνομα του Ρόδου:
στο παλάτι των ιπποτών
Λάβα στους κρατήρες
Της Σαντορίνης

Μάλια Κρήτης:
Συνoικία «Μ»

Δήλος: Ένα Αρχαίο εργαστήριο κοσμημάτων

Ναύπακτος:
Η Ναυμαχία Της Ευρώπης

Η λίμνη των μύθων:
Στον Αγ. Νικόλαο Κρήτης

Σαντορίνη:
Η ζωή με το ηφαίστειο

Ηνίοχος:
Η έκφραση της τελειότητας

Μαλάβρα - Μινώα:
Το Δύσκολο Πέρασμα

Αζοριάς - Καβούσι:
Mια αρχαία κουζίνα

Η τοιχογραφία του στόλου
στην προϊστορική Θήρα

Μυστικά σύμβολα
κρυμένα στους τοίχους Μινωικών παλατιών

Κορκοδειλόσαυρες
στη Δήλο